Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 53. VÔ KINH

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận.

CHƯƠNG 53. VÔ KINH

Amenorrhea 
Micol S. Rothman; Margaret E. Wierman
Endocrine Secrets, CHAPTER 53, 507-512

1. Định Nghĩa Vô Kinh

Vô kinh (Amenorrhea) là tình trạng vắng mặt các chu kỳ kinh nguyệt. Vô kinh nguyên phát (Primary amenorrhea) là tình trạng chưa từng có kinh nguyệt; vô kinh thứ phát (Secondary amenorrhea) là tình trạng ngừng kinh sau khi chu kỳ kinh nguyệt đã được thiết lập trước đó. Thiểu kinh (Oligomenorrhea) là tình trạng kinh nguyệt ra ít máu hơn và thưa hơn.

2. Mô Tả Thời Điểm Dậy Thì Bình Thường

Tuổi dậy thì ở bé gái thường được báo hiệu bằng sự phát triển tuyến vú (Thelarche). Độ tuổi bắt đầu phát triển tuyến vú được ghi nhận đang có xu hướng trẻ hóa, nhưng thông thường kỳ kinh nguyệt đầu tiên (Menarche) sẽ xuất hiện từ 2 đến 3 năm sau đó. Chín mươi lăm phần trăm bé gái bắt đầu dậy thì trong độ tuổi từ 8,5 đến 13 tuổi ở hầu hết các quần thể, và phần lớn điều này được quyết định bởi yếu tố di truyền. Độ tuổi trung bình bắt đầu có kinh của bé gái tại Hoa Kỳ là 12 tuổi. Mặc dù các dữ liệu trước đây cho thấy có sự khác biệt về thời điểm bắt đầu trưởng thành sinh dục giữa các nhóm chủng tộc và sắc tộc, nhưng dữ liệu gần đây hơn cho thấy chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index – BMI) mới là yếu tố thúc đẩy quan trọng, chứ không phải chủng tộc hay sắc tộc.

3. Tóm Tắt Quá Trình Phát Triển Dậy Thì Cơ Bản

Sự phát triển dậy thì được kích hoạt bởi Kisspeptin; chất này khởi phát việc tiết hormone giải phóng gonadotropin (Gonadotropin-releasing hormone – GnRH). GnRH sau đó kích thích tuyến yên bài tiết theo nhịp các gonadotropin bao gồm hormone tạo hoàng thể (Luteinizing hormone – LH) và hormone kích thích nang trứng (Follicle-stimulating hormone – FSH). Sự giải phóng theo nhịp của các gonadotropin kích hoạt buồng trứng, làm cho các nang trứng trưởng thành và sản xuất estrogen, tiếp theo là progesterone. Các steroid sinh dục này tạo tín hiệu phản hồi lên vùng dưới đồi và tuyến yên để điều hòa quá trình bài tiết GnRH và gonadotropin. Sự kiện trưởng thành cuối cùng là cơ chế phản hồi dương tính của nồng độ estradiol để tạo ra đỉnh LH giữa chu kỳ (Midcycle LH surge) nhằm kích thích rụng trứng. Ở nhiều trẻ vị thành niên, các chu kỳ kinh nguyệt ban đầu thường không rụng trứng (Anovulatory), do đó kinh nguyệt không đều trong 12 đến 18 tháng đầu tiên. Khi trục dưới đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục (Hypothalamic-pituitary-gonadal axis – HPG) trưởng thành, các chu kỳ có rụng trứng trở nên thường xuyên hơn. Thông thường, ở phụ nữ tiền mãn kinh, chỉ có một hoặc hai chu kỳ mỗi năm là không rụng trứng.

4. Những Loại Rối Loạn Nào Gây Ra Vô Kinh Nguyên Phát?