Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 52. CHỨNG VÚ TO Ở NAM GIỚI

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận.

CHƯƠNG 52. CHỨNG VÚ TO Ở NAM GIỚI

Gynecomastia
Mark Bridenstine; Brenda K. Bell; Micol S. Rothman

Endocrine Secrets, CHAPTER 52, 502-506

1. Định nghĩa chứng vú to ở nam giới là gì?

Định nghĩa chứng vú to ở nam giới (Gynecomastia) là tình trạng xuất hiện mô tuyến vú có thể sờ thấy ở nam giới. Chứng vú to ở nam giới thực sự là một tình trạng lành tính (benign condition) do sự phì đại của mô tuyến vú và cần được phân biệt với tình trạng tích tụ mỡ thừa (tức là chứng vú to giả (pseudogynecomastia)).

2. Chứng vú to ở nam giới biểu hiện trên lâm sàng như thế nào?

Chứng vú to ở nam giới có thể xuất hiện ở thời kỳ nhũ nhi, tuổi dậy thì hoặc tuổi trưởng thành. Tình trạng này thường biểu hiện dưới dạng một khối mô rời rạc, sờ thấy được, phát triển đồng tâm bên dưới núm vú và quầng vú. Chứng vú to ở nam giới mang lại cảm giác chắc, di động và “lợn cợn” (gritty) khi so sánh với mô mỡ xung quanh. Khác với chứng vú to thực sự, mô mỡ sẽ không tạo ra lực cản khi bác sĩ sờ nắn cho đến khi chạm tới núm vú. Nếu vẫn còn nghi ngờ, thao tác dùng xà phòng và nước thoa lên vú sẽ làm giảm ma sát da, giúp việc thăm khám diễn ra dễ dàng hơn.

3. Chứng vú to ở nam giới kèm theo đau có ý nghĩa gì?

Chứng vú to ở nam giới thường không gây ra triệu chứng và đa phần người bệnh vô tình phát hiện ra. Triệu chứng đau hoặc tăng nhạy cảm đau (tenderness) báo hiệu mô vú đang phát triển nhanh chóng và mới diễn ra gần đây. Điều này có thể là dấu hiệu chỉ điểm một nguyên nhân bệnh lý gây ra chứng vú to và đòi hỏi bác sĩ phải đánh giá chuyên sâu hơn.

4. Có phải chứng vú to ở nam giới luôn xuất hiện ở cả hai bên?

Tình trạng này có xu hướng ảnh hưởng cả hai bên vú, nhưng sự bất đối xứng lại rất phổ biến. Hiện tượng phì đại một bên xuất hiện ở khoảng 5% đến 25% người bệnh và có thể là giai đoạn khởi đầu trong quá trình tiến triển bệnh ở cả hai bên. Các nghiên cứu tử thiết thường phát hiện ra những trường hợp phì đại một bên trên thực tế lại là chứng vú to hai bên khi xét về mặt mô học.

5. Tóm tắt sinh lý bệnh của chứng vú to ở nam giới

Chứng vú to ở nam giới phát sinh từ sự mất cân bằng giữa tác dụng kích thích của estrogen lên quá trình tăng sinh ống tuyến và tác dụng ức chế của androgen đối với sự phát triển vú. Nguyên nhân phổ biến nhất gây ra sự mất cân bằng này bao gồm tình trạng tăng sản xuất estrogen, giảm sản xuất testosterone hoặc tăng quá trình chuyển hóa androgen thành estrogen ở các mô ngoại vi. Ngoài ra, những rối loạn của globulin gắn kết hormone sinh dục (SHBG – sex hormone–binding globulin) hoặc những bất thường trong chức năng và khả năng gắn kết của thụ thể androgen cũng có thể dẫn đến chứng vú to ở nam giới.

6. Estrogen được sản xuất ở đâu trong cơ thể nam giới?

Lượng estrogen do tinh hoàn trực tiếp sản xuất chiếm chưa tới 15% tổng lượng estrogen được tạo ra ở nam giới. Phần lớn estrogen bắt nguồn từ quá trình chuyển hóa các androgen của tuyến thượng thận và tinh hoàn thành estrogen, dưới tác động của enzyme aromatase tại các mô ngoại vi, đặc biệt là mô mỡ và gan.

7. Nguyên nhân phổ biến nhất của chứng vú to ở nam giới là gì?

Khối mô vú sờ thấy được nhưng không có triệu chứng là hiện tượng phổ biến ở nam giới bình thường, đặc biệt là ở trẻ sơ sinh (chiếm 60–90%), ở độ tuổi dậy thì (60–70% đối với nhóm tuổi từ 12 và 15 tuổi) và ở nhóm tuổi lớn hơn (20–65% đối với nhóm trên 50 tuổi). Tỷ lệ hiện mắc chứng vú to ở nam giới được xác nhận bằng mô bệnh học lên tới 40% trong các loạt nghiên cứu tử thiết. Do tỷ lệ hiện mắc cao như vậy, giới y khoa coi chứng vú to ở nam giới là một biểu hiện tương đối bình thường trong những giai đoạn này của cuộc đời. Các y văn thường mô tả tình trạng này mang tính sinh lý (physiologic) hoặc vô căn (idiopathic) ở những độ tuổi nêu trên.

8. Tại sao chứng vú to ở nam giới lại xảy ra rất phổ biến trong những giai đoạn này của cuộc đời?

Ở trẻ sơ sinh, chứng vú to hình thành do lượng estrogen từ mẹ truyền qua nhau thai. Trong giai đoạn đầu của tuổi dậy thì, cơ thể bắt đầu sản xuất estrogen sớm hơn so với testosterone, gây ra sự mất cân bằng tạm thời về tỷ lệ giữa estrogen và androgen. Khi nam giới già đi, quá trình sản xuất testosterone sụt giảm, đồng thời sự chuyển đổi androgen ngoại vi thành estrogen thường tăng lên do sự gia tăng lượng mô mỡ liên quan đến tuổi tác. Quần thể người cao tuổi cũng có tỷ lệ mắc các bệnh lý nền và tần suất sử dụng các loại thuốc gây ra chứng vú to cao hơn.