Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 16. HỘI CHỨNG RỐI LOẠN CHỨC NĂNG ĐA CƠ QUAN

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 16. HỘI CHỨNG RỐI LOẠN CHỨC NĂNG ĐA CƠ QUAN

Multi-organ dysfunction syndrome
Matthew J. Maiden; Sarah C. Sasson
Oh’s Intensive Care Manual, 16, 127-136

Hội chứng rối loạn chức năng đa cơ quan (Multi-organ dysfunction syndrome – MODS) là một quá trình phức tạp, trong đó một bệnh lý hoặc chấn thương cấp tính châm ngòi cho tình trạng suy giảm chức năng của nhiều hệ thống cơ quan. Hội chứng này rất phổ biến ở người bệnh tại đơn vị hồi sức tích cực (Intensive care unit – ICU) và là nguyên nhân của 40% đến 50% số ca tử vong. Do đó, các bác sĩ lâm sàng hồi sức cấp cứu cần hiểu biết sâu sắc về sinh lý bệnh cũng như các ưu tiên trong quá trình điều trị MODS.

LỊCH SỬ

Trong Thế chiến II, các bác sĩ quân y ghi nhận rằng những người lính bị đa chấn thương nhưng không có chấn thương ngực có thể tiến triển thành suy hô hấp (Respiratory failure) vài ngày sau tai nạn ban đầu. Tỷ lệ mắc hội chứng này có liên quan đến mức độ nghiêm trọng và thời gian kéo dài của tình trạng hạ huyết áp (Hypotension), và thuật ngữ ‘phổi sốc’ (Shock lung) ra đời để mô tả tình trạng suy hô hấp diễn ra sau đó. Các chuyên gia đặt giả thuyết rằng tình trạng giảm tưới máu (Hypoperfusion) ban đầu đã làm suy giảm chức năng phổi, đồng thời các yếu tố khác như truyền chế phẩm máu, vi huyết khối (Micro-emboli), tắc mạch do mỡ (Fat emboli), độc tố nội bào (Endotoxin) và việc lạm dụng oxy quá mức cũng góp phần gây bệnh.

Kể từ khi các đơn vị ICU ra đời, y văn liên tục ghi nhận những kiểu mẫu tương tự về tình trạng suy các cơ quan ‘ở xa vị trí tổn thương’ (Remote organ failures) ở người bệnh nguy kịch sau chấn thương, xuất huyết phẫu thuật, nhiễm trùng ổ bụng (Abdominal sepsis), viêm phổi (Pneumonia) và viêm tụy (Pancreatitis). Mặc dù y học đã phác họa nhiều cơ chế sinh lý bệnh của hiện tượng này, nhưng nguyên nhân tại sao chỉ một số người bệnh nhất định mới tiến triển thành MODS vẫn còn là một ẩn số.

ĐỊNH NGHĨA

Y văn đã sử dụng hơn 40 tên gọi khác nhau cho hiện tượng ‘bệnh lý tại cơ quan ở xa vị trí tổn thương/bệnh lý ban đầu’. Các thuật ngữ ‘suy đa hệ thống’ (Multiple system failure) hoặc ‘suy đa tạng’ (Multiple organ failure) đã từng rất phổ biến.

Một hội nghị đồng thuận vào năm 1992 đã đề xuất thuật ngữ ‘hội chứng rối loạn chức năng đa cơ quan’ (Multiple organ dysfunction syndrome – MODS). Thuật ngữ này tạo ra sự phân biệt rõ ràng giữa ‘rối loạn chức năng’ (Dysfunction) và ‘suy’ (Failure). ‘Suy’ ngầm chỉ một kết cục nhị nguyên (có hoặc không) và thường không thể đảo ngược, trong khi ‘rối loạn chức năng’ mô tả một chuỗi các mức độ suy giảm chức năng của cơ quan có thể thay đổi linh hoạt theo thời gian. Thuật ngữ ‘hội chứng’ (Syndrome) được bổ sung nhằm mô tả một tập hợp nhiều triệu chứng và dấu hiệu có thể chung một cơ chế bệnh sinh.