Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 46. HEN PHẾ QUẢN CẤP TÍNH NẶNG

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG, TS.BS. LÊ NHẬT HUY. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 46. HEN PHẾ QUẢN CẤP TÍNH NẶNG

Acute severe asthma
David V. Tuxen; Mark Hew; Eve Denton
Oh’s Intensive Care Manual, Chapter 46, 564-577

Hen phế quản cấp tính nặng (acute severe asthma) là một tình trạng cấp cứu y khoa liên quan đến tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong đáng kể. Các bác sĩ thường đánh giá thấp mức độ nặng của bệnh, dẫn đến việc điều trị chậm trễ hoặc không đầy đủ. Điều này gây ra nhiều kết cục bất lợi hoàn toàn có thể phòng ngừa được.

Tỷ lệ hiện mắc hen phế quản trên toàn thế giới có sự khác biệt lớn. Các quốc gia có thu nhập trung bình đến cao ghi nhận tỷ lệ lưu hành bệnh cao hơn, đặc biệt là Vương quốc Anh, New Zealand và Úc (nơi có 11% dân số mắc hen phế quản mạn tính), nhưng tỷ lệ tử vong lại cao hơn ở các quốc gia có thu nhập thấp. Từ năm 1990 đến năm 2019, tổng tỷ lệ hiện mắc hen phế quản trên toàn cầu đã tăng lên nhưng tỷ lệ hiện mắc chuẩn hóa theo độ tuổi lại giảm, điều này cho thấy sự gia tăng chủ yếu bắt nguồn từ sự gia tăng dân số. Các khu vực có sự biến động đáng kể, với xu hướng chung là tăng tỷ lệ mắc mới và tỷ lệ hiện mắc ở các nước có thu nhập thấp đến trung bình, trong khi tình hình đang ổn định hoặc giảm ở các nước có thu nhập cao.

Vào những năm 1970 và đầu những năm 1980, tỷ lệ nhập viện và tử vong liên quan đến hen phế quản đã tăng lên, đạt đỉnh vào giữa những năm 1980. Kể từ thời điểm đó, xu hướng này bắt đầu giảm xuống, nhưng trong thập kỷ qua, y học không ghi nhận thêm sự cải thiện nào. Tỷ lệ tử vong do hen phế quản giảm xuống nhờ sự phổ biến rộng rãi của các hướng dẫn điều trị, hệ thống quản lý hen phế quản tại cộng đồng tốt hơn, tăng cường sử dụng corticosteroid dạng hít, áp dụng các biện pháp không dùng thuốc như kế hoạch hành động và giáo dục về hen phế quản, cũng như việc sử dụng rộng rãi hơn các thuốc sinh học kháng thể đơn dòng (monoclonal biologics) nhắm vào các con đường viêm cơ bản. Tuy nhiên, vào năm 2015, gần một nửa số bệnh nhân hen phế quản ở Úc vẫn không kiểm soát được bệnh, và những thành tựu từ việc cải thiện quản lý tại cộng đồng dường như đã bị đình trệ. Việc cải thiện phác đồ điều trị hen phế quản tại khoa Hồi sức Tích cực (Intensive Care Unit – ICU) đã làm giảm nhu cầu phải thông khí cơ học (mechanical ventilation) và giảm tỷ lệ tử vong ở những bệnh nhân bắt buộc phải thở máy. Những thay đổi này biến nhóm bệnh nhân hen phế quản cần thông khí cơ học trở thành những ca bệnh nặng hơn và kháng trị hơn. Tỷ lệ tử vong đáng kể và hoàn toàn có thể phòng ngừa được vẫn tiếp tục xảy ra ở những bệnh nhân cần chăm sóc tích cực hoặc thông khí cơ học.

Đồng thời, tỷ lệ tử vong do hen phế quản tại Úc không hề giảm thêm trong mười năm qua, với khoảng 500 ca tử vong mỗi năm do hen phế quản. Một cuộc kiểm toán về các ca tử vong do hen phế quản báo cáo cho nhân viên điều tra nguyên nhân tử vong cho thấy các yếu tố xã hội và hành vi đóng góp vào những ca tử vong này nhiều tương đương với yếu tố sinh học của bệnh hen phế quản nặng. Các cơ sở y tế cần áp dụng những thay đổi hệ thống căn bản vào quá trình chăm sóc hen phế quản để giải quyết các yếu tố từ phía bệnh nhân, từ đó mang lại những cải thiện xa hơn về kiểm soát hen phế quản, giảm nguy cơ đợt cấp nặng và tỷ lệ tử vong.

Hình 46.1 Tỷ lệ bệnh nhân hen phế quản cấp tính nhập viện ICU tính trên tỷ lệ phần trăm của tổng số ca nhập viện hồi sức tích cực tại Úc và New Zealand, được trích xuất từ Cơ sở Dữ liệu Bệnh nhân Người lớn ANZICS trong giai đoạn từ năm 2000 đến tháng 9 năm 2023. (Nguồn: Trung tâm Đánh giá Kết cục và Nguồn lực ANZICS – CORE).