Sổ tay Nhi khoa Harriet Lane – Bệnh viện Johns Hopkins, 24e, 2026. CHƯƠNG 3. ĐỘC CHẤT HỌC

SỔ TAY NHI KHOA HARRIET LANE – BỆNH VIỆN JOHNS HOPKINS (ẤN BẢN 24, 2026)
Chủ biên:Tolulope Fatola, Jillian Heckman, and Nathaniel J. Silvestri | Dịch và chú giải: Bs Lê Đình Sáng.
Bản dịch được chia sẻ hoàn toàn vì mục đích phi lợi nhuận. Nghiêm cấm thương mại hoá bản dịch của cuốn sách này dưới bất kỳ hình thức nào.

CHƯƠNG 3. ĐỘC CHẤT HỌC

Toxicology
Casey Hribar, MD, MBA

Harriet Lane Handbook, The, Chapter 3, 65-74.e1

Mỗi năm, Trung tâm Chống độc Hoa Kỳ (America’s Poison Centers) ghi nhận hơn 1 triệu ca phơi nhiễm độc chất ở trẻ em. Trong đó, hơn 80% xảy ra ở trẻ từ 5 tuổi trở xuống, phổ biến nhất là nhóm trẻ 1 và 2 tuổi. Tình trạng phơi nhiễm ở trẻ nhỏ thường do vô ý. Các tác nhân ngộ độc qua đường tiêu hóa (ingestions) thường gặp bao gồm hóa chất tẩy rửa gia dụng, thuốc giảm đau, mỹ phẩm và dị vật. Điều này khẳng định vai trò thiết yếu của việc tư vấn dự phòng (anticipatory guidance) cho các gia đình ngay từ đợt khám sức khỏe định kỳ lúc trẻ 6 tháng tuổi. Ngược lại, lứa tuổi thanh thiếu niên có xu hướng ngộ độc có chủ ý nhiều hơn.

I. ĐÁNH GIÁ BAN ĐẦU (INITIAL EVALUATION)

Bác sĩ nhi khoa cần luôn đưa ngộ độc qua đường tiêu hóa hoặc các phơi nhiễm độc chất khác vào danh sách chẩn đoán phân biệt, đặc biệt ở những bệnh nhân có rối loạn tri giác (altered mental status), co giật, hoặc xuất hiện các triệu chứng thần kinh cấp tính. Hãy bắt đầu bằng việc đánh giá đường thở, hô hấp và tuần hoàn (airway, breathing, and circulation) để đưa ra hướng hồi sức phù hợp. Để biết thêm thông tin về các biện pháp làm sạch/khử độc (decontamination), bao gồm các can thiệp xử trí bỏng hóa chất hoặc tổn thương mắt, vui lòng xem Mục III.A.

A. Bệnh sử (History)

Khai thác bệnh sử phơi nhiễm kỹ lưỡng là chìa khóa để quyết định chiến lược xử trí; tuy nhiên, các chi tiết liên quan đến việc nuốt phải chất độc có thể không phải lúc nào cũng đầy đủ hoặc chính xác. Do đó, biểu hiện lâm sàng, chứ không phải chỉ lời kể bệnh sử, mới là yếu tố quyết định để hướng dẫn quá trình điều trị.

1. Bệnh sử phơi nhiễm (Exposure history)