Bài giảng nhi khoa: Đau bụng cấp ở trẻ em

BS.CK2 Nguyễn Tuấn Khiêm

ĐẠI CƯƠNG

Định nghĩa

Đau bụng cấp là cảm giác đau tại vùng bụng, tác nhân gây ra thường do các cấu trúc bên trong ổ bụng nhưng cũng có thể có các nguyên nhân từ bên ngoài ổ bụng.

Đau bụng nội tại là đau bụng không có lực tác động từ bên ngoài mà vẫn đau. Đau bụng ngoại lai là do một lực tác động từ bên ngoài vào thành bụng như bàn tay đè vào hoặc gõ vào bụng, khi ho, khi cử động.

Dịch tễ học

Đau bụng cấp là triệu chứng thường gặp trong nhi khoa, là một lý do hàng đầu đưa trẻ đến khám tại các cơ sở y tế. Đau bụng cấp chiếm khoảng 10% lý do nhập viện trong cấp cứu nhi. Khoảng 2/3 đau bụng cấp có nguồn gốc nội khoa và 1/3 có nguồn gốc ngoại khoa, trong đó viêm ruột thừa cấp chỉ chiếm 7-10% nguyên nhân trong tất cả các trường hợp.

Đau bụng cấp thường kết hợp với các triệu chứng khác, nhưng thường lồng ghép trong một bệnh cảnh nội khoa, đòi hỏi phải chẩn đoán sớm với mục đích không bỏ sót nguyên nhân ngoại khoa.

CƠ CHẾ SINH LÝ BỆNH

Dựa vào những thí nghiệm, người ta thấy đau xuất hiện khi:

Nhu động co bóp tăng lên quá mức gây nên một áp lực cao hơn thường: tăng nhu động dạ dày, ruột; tăng co bóp túi mật ( hẹp môn vị, tắc ruột, sỏi mật…)

Màng bụng bị đụng chạm kích thích: thủng dạ dày, viêm phúc mạc, chấn thương ở bụng.

Những kích thích bệnh lý đối với các nội tạng: những kích thích này tác động lên các sợi dây thần kinh giao cảm ở nội tạng và gây nên đau: ápxe gan, viêm tuỵ tạng..

CHẨN ĐOÁN

Trình tự chẩn đoán đau bụng cấp thường qua 3 bước:

Hỏi bệnh sử

Khám bụng

Tìm các triệu chứng thực thể phối hợp

Hỏi bệnh sử

Bệnh cảnh

Tuổi, giới tính: để có thể đặt các câu hỏi thích hợp theo lứa tuổi

Hoàn cảnh sống: những địa danh vừa mới du lịch, tâm lý, các mâu thuẫn trong quan hệ gia đình và trường học.

Tiền căn phẫu thuật bụng.

Xuất hiện các bệnh lý mãn tính được biết trước như: lao, bệnh lý về huyết học

Đặc tính cơn đau

Hoàn cảnh xảy ra cơn đau: ngày giờ xảy ra và liên quan đến các bữa ăn –           Cơn đau khởi phát: đột ngột hay từ từ.