Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường. CHƯƠNG 3. ĐÁNH GIÁ CHẨN ĐOÁN ĐIỆN HỌC TRONG BỆNH LÝ THẦN KINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường (Diabetic Neuropathy) – Ấn bản 2022
Chủ biên: Mitra Tavakoli – Nhà xuất bản: Elsevier
Biên dịch và Chú giải: THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG
Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website của Thư viện Medipharm: yhoclamsang.net – sachyhoc.com

CHƯƠNG 3. ĐÁNH GIÁ CHẨN ĐOÁN ĐIỆN HỌC TRONG BỆNH LÝ THẦN KINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Electrodiagnostic evaluation in diabetic neuropathy
Diabetic Neuropathy, Chapter 3, 35-45

Deepak Menon và Vera Bril

Trung tâm Bệnh lý Thần kinh cơ Ellen và Martin Prosserman, Mạng lưới Y tế Đại học, Đại học Toronto, Toronto, ON, Canada

GIỚI THIỆU

Chẩn đoán bệnh lý đa dây thần kinh cảm giác – vận động do đái tháo đường (Diabetic Sensorimotor Polyneuropathy – DSP) dựa chủ yếu vào việc chứng minh các bất thường thần kinh khách quan về mặt điện sinh lý thông qua khảo sát dẫn truyền thần kinh (Nerve Conduction Studies – NCS) kết hợp với đánh giá các dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng. NCS có độ tái lập cao và là phương pháp không xâm lấn đáng tin cậy nhất để đánh giá DSP, đặc biệt là trong các giai đoạn dưới lâm sàng (subclinical stages). Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) khuyến cáo sàng lọc bệnh lý thần kinh đái tháo đường (Diabetic Neuropathy) ở những người mắc đái tháo đường típ 2 (Type 2 Diabetes Mellitus – T2DM) ngay tại thời điểm chẩn đoán, và 5 năm sau khi chẩn đoán với các đánh giá định kỳ hàng năm tiếp theo ở những người mắc đái tháo đường típ 1 (Type 1 Diabetes Mellitus – T1DM). Mặc dù giới chuyên môn không khuyến cáo dùng NCS để sàng lọc thường quy cho DSP, nhiều nghiên cứu khác nhau đã chỉ ra rằng có tới 30% – 40% những người được chuyển đến với chẩn đoán giả định là DSP lại mắc các bệnh lý khác như bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng cùng (lumbosacral radiculopathies), bệnh lý thần kinh khu trú (focal neuropathies), hoặc hoàn toàn không có bệnh lý thần kinh sau khi kiểm tra điện sinh lý. Điều này cho thấy sự thiếu chính xác tiềm ẩn khi bác sĩ chỉ thực hiện đánh giá lâm sàng. NCS nhạy và đáng tin cậy hơn so với khám thực thể (physical examination) và xác định chính xác bệnh lý thần kinh dưới lâm sàng trước khi các triệu chứng khởi phát. NCS cũng cung cấp một công cụ đánh giá khách quan, tin cậy, không xâm lấn và đóng vai trò như một dấu ấn sinh học (biomarker) trong các thử nghiệm lâm sàng về DSP, đồng thời giúp loại trừ các nguyên nhân khác gây ra bệnh lý thần kinh. Trên thực tế, NCS mang lại cái nhìn sâu sắc về các đặc tính sinh lý bệnh và chức năng của các sợi thần kinh lớn, giúp xác định xem bệnh lý là tổn thương sợi trục (axonal), hủy myelin (demyelinating) hay kết hợp cả hai. Do đó, chúng ta nên xem các nghiên cứu điện sinh lý như một phần mở rộng của khám thực thể và có giá trị quan trọng trong việc đánh giá DSP.

SINH LÝ BỆNH CỦA BỆNH LÝ ĐA DÂY THẦN KINH CẢM GIÁC – VẬN ĐỘNG DO ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

DSP là một bệnh lý đa dây thần kinh mạn tính, đối xứng, ưu thế cảm giác, phụ thuộc chiều dài sợi thần kinh (length-dependent), ảnh hưởng đến cả sợi lớn và sợi nhỏ với thoái hóa sợi trục (Axonal Degeneration) tiến triển và bệnh lý vi mạch nội thần kinh (Endoneurial Microangiopathy) cấu thành nên cơ chế bệnh sinh cơ bản. Mức glucose tăng cao chuyển hướng quá trình trao đổi chất sang các con đường thay thế là con đường polyol (polyol pathway) và con đường hexosamine (hexosamine pathway), tạo ra sự gia tăng các gốc tự do oxy hóa và sự hình thành các sản phẩm glycat hoá bền vững (Advanced Glycation End products – AGEs). Những yếu tố này, đến lượt nó, làm thay đổi biểu hiện gen dẫn đến một chuỗi phản ứng viêm. Những thay đổi bệnh lý xảy ra sau đó biểu hiện dưới dạng thâm nhiễm tế bào đơn nhân viêm, lắng đọng bổ thể, viêm vi mạch (microvasculitis) và viêm động mạch hoại tử (necrotizing arteritis) dẫn đến bệnh lý thần kinh do thiếu máu cục bộ. Thoái hóa sợi trục và tái sinh sợi thần kinh thường gặp hơn so với hủy myelin từng đoạn (segmental demyelination) và tái myelin hóa, và tình trạng mất sợi trục tiến triển được coi là dấu hiệu bệnh lý chính trong bệnh lý đa dây thần kinh đái tháo đường. Giới y khoa đã mô tả sự khác biệt trong bệnh học thần kinh giữa DSP típ 1 và típ 2: trong đái tháo đường típ 1, rối loạn chức năng ban đầu tập trung tại các eo Ranvier (nodes of Ranvier) và quan sát thấy những thay đổi sợi trục nhẹ hơn, trong khi ở đái tháo đường típ 2, tình trạng mất sợi thần kinh với bệnh lý khu trú và mạch máu phổ biến hơn.

CÁC THÔNG SỐ DẪN TRUYỀN THẦN KINH VÀ MỐI TƯƠNG QUAN VỚI BỆNH HỌC