Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường. CHƯƠNG 4. NHỮNG TIẾN BỘ TRONG SÀNG LỌC, CHẨN ĐOÁN SỚM VÀ PHÂN GIAI ĐOẠN CHÍNH XÁC BỆNH LÝ THẦN KINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường (Diabetic Neuropathy) – Ấn bản 2022
Chủ biên: Mitra Tavakoli – Nhà xuất bản: Elsevier
Biên dịch và Chú giải: THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG
Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website của Thư viện Medipharm: yhoclamsang.net – sachyhoc.com

CHƯƠNG 4. NHỮNG TIẾN BỘ TRONG SÀNG LỌC, CHẨN ĐOÁN SỚM VÀ PHÂN GIAI ĐOẠN CHÍNH XÁC BỆNH LÝ THẦN KINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Advances in screening, early diagnosis, and accurate staging of diabetic neuropathy
Josie Carmichael; Hassan Fadavi; Fukashi Ishibashi; Angela C. Shore; Mitra Tavakoli
Diabetic Neuropathy, Chapter 4, 47-78

GIỚI THIỆU

Đái tháo đường (Diabetes) là một trong những thách thức sức khỏe gia tăng nhanh nhất của thế kỷ 21, với số lượng người trưởng thành mắc bệnh đã tăng hơn gấp ba lần trong vòng 20 năm qua. Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (International Diabetes Federation – IDF) báo cáo rằng vào năm 2019, tỷ lệ hiện mắc (Prevalence) đái tháo đường là 9,3% (463 triệu người trên toàn thế giới), với dự báo tăng lên 10,9% (700 triệu người) vào năm 2045. Hơn nữa, các số liệu cho thấy có hơn 1,1 triệu trẻ em và thanh thiếu niên dưới 20 tuổi mắc đái tháo đường típ 1. Ngoài những con số đáng kinh ngạc này, số người bị rối loạn dung nạp glucose (Impaired Glucose Tolerance – IGT) hoặc hội chứng chuyển hóa (Metabolic syndrome) là 373,9 triệu người vào năm 2019 (7,5%) và dự kiến tăng lên 548,4 triệu người (8,6%) vào năm 2045.

Chỉ riêng tại Vương quốc Anh đã có 4,8 triệu người mắc đái tháo đường vào năm 2019, và con số này đang tiếp tục gia tăng. Số liệu từ tổ chức Diabetes UK cho thấy cứ mỗi hai phút lại có một người được chẩn đoán mắc đái tháo đường, với dự kiến 5,3 triệu người sẽ sống chung với tình trạng này vào năm 2025.

Đái tháo đường có mối liên hệ mật thiết với cả các biến chứng vi mạch (Microvascular complications) và mạch máu lớn (Macrovascular complications). Do đó, 10% chi tiêu y tế toàn cầu, tương đương 760 tỷ USD, được dành cho việc điều trị đái tháo đường và các biến chứng của nó. Các thay đổi vi mạch dẫn đến bệnh lý thận (Nephropathy), bệnh lý võng mạc (Retinopathy) và bệnh lý thần kinh (Neuropathy). Trong số các biến chứng liên quan đến đái tháo đường, bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường (Diabetic Peripheral Neuropathy – DPN) là phổ biến và tốn kém nhất, xảy ra ở khoảng 50% số người mắc đái tháo đường. Bệnh lý đa dây thần kinh đối xứng đoạn xa (Distal Symmetric Polyneuropathy – DSPN) điển hình tuân theo tiến trình từ xa đến gần (Distal-to-proximal) và dẫn đến các triệu chứng và dấu hiệu đối xứng giữa bên trái và bên phải cơ thể. Các triệu chứng phổ biến bao gồm nóng rát, tê bì, châm chích, đau và/hoặc yếu cơ bắt đầu ở phần xa chi dưới, tiến triển thành các triệu chứng đau thần kinh (Neuropathic Pain) nghiêm trọng hơn ở khoảng 10%-30% bệnh nhân bị ảnh hưởng. Các triệu chứng có thể xuất hiện rải rác hoặc liên tục nhưng có thể gây suy nhược và ở nhiều người dẫn đến trầm cảm, rối loạn giấc ngủ và giảm chất lượng cuộc sống nói chung.

Tỷ lệ hiện mắc thực sự của DPN thường bị đánh giá thấp do việc đánh giá gặp nhiều thách thức. Tuy nhiên, DPN được công nhận rộng rãi là biến chứng thường gặp nhất của đái tháo đường.

DPN là yếu tố nguy cơ khởi phát mạnh nhất đối với loét bàn chân do đái tháo đường (loét thần kinh), và các vết loét hiện có thể trở nên trầm trọng hơn do tổn thương các nơ-ron cảm giác (Sensory neurons). Tình trạng tê bì chi do hậu quả của bệnh khiến các vết loét không được phát hiện trong thời gian dài; do đó các hành động khắc phục không được thực hiện cũng như người bệnh không tìm kiếm lời khuyên y tế ở giai đoạn đầu. Dấu hiệu đầu tiên cho thấy một người mắc DPN thường là loét bàn chân, điều này có thể dẫn đến tổn thương mô không thể đảo ngược, đoạn chi dưới và bệnh suất (Morbidity) đáng kể.

Người mắc đái tháo đường chiếm hơn 40% số ca nhập viện để đoạn chi lớn (Major amputation) và 73% số ca nhập viện cấp cứu để đoạn chi nhỏ (Minor amputation) tại Vương quốc Anh. Một vết loét bàn chân liên quan đến đái tháo đường đơn lẻ có thể mất hơn 240 ngày để thuyên giảm và tốn 8.000 Bảng Anh mỗi năm để điều trị. Các vết loét thường xuyên tái phát và cuối cùng có thể yêu cầu phải đoạn chi dưới. DPN gây tốn kém rất lớn cho Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) (>1,1 tỷ Bảng Anh chi phí y tế trực tiếp mỗi năm) và nền kinh tế Anh nói chung (~4 tỷ Bảng Anh), đặc biệt gây suy nhược và đau khổ cho bệnh nhân và gia đình họ. Nó cũng có thể dẫn đến tử vong sớm, với tử suất (Mortality) trong 5 năm dao động từ 52% đến 80% sau khi đoạn chi lớn.