Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường. CHƯƠNG 5. PHÂN TÍCH SINH THIẾT DA TRONG BỆNH LÝ THẦN KINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường (Diabetic Neuropathy) – Ấn bản 2022
Chủ biên: Mitra Tavakoli – Nhà xuất bản: Elsevier
Biên dịch và Chú giải: THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG
Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website của Thư viện Medipharm: yhoclamsang.net – sachyhoc.com

CHƯƠNG 5. PHÂN TÍCH SINH THIẾT DA TRONG BỆNH LÝ THẦN KINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Skin biopsy analysis in diabetic neuropathy
Diabetic Neuropathy, Chapter 5, 79-90

Páll Karlsson

Trung tâm Nghiên cứu Đau Đan Mạch, Khoa Y học Lâm sàng, Đại học Aarhus, Aarhus, Đan Mạch

Giới Thiệu

Thân tế bào của các thụ thể cảm nhận đau (Nociceptors) nằm trong hạch sinh ba (Trigeminal Ganglion) hoặc hạch rễ sau (Dorsal Root Ganglion), và các đầu tận cùng thần kinh của chúng kết thúc tại da. Các sợi thần kinh này hiện diện trong các bó thần kinh thuộc đám rối thần kinh dưới biểu bì (Subepidermal Neural Plexus), và một số đầu tận cùng thần kinh tự do xuyên qua lớp ranh giới biểu bì-trung bì (Epidermal-Dermal Layer). Tổn thương các sợi thần kinh do đái tháo đường có thể dẫn đến các triệu chứng hoặc dấu hiệu của bệnh lý thần kinh đái tháo đường (Diabetic Neuropathy – DN). Tổn thương này biểu hiện điển hình bằng sự giảm sút các sợi thần kinh cảm thụ đau không có bao myelin (Unmyelinated) hoặc có bao myelin mỏng (Thinly Myelinated) ở da, tuy nhiên các bác sĩ lâm sàng cũng có thể quan sát thấy các bất thường về hình thái học khác. Chúng ta định lượng sự mất mát này bằng cách lấy một mẫu sinh thiết da nhỏ (thường có đường kính 3 mm) và ước tính mật độ các sợi thần kinh xuyên qua lớp biểu bì (lớp trên cùng của da), chỉ số này thường được gọi là mật độ sợi thần kinh nội biểu bì (Intraepidermal Nerve Fiber Density – IENFD). Phân tích hình thái học (Morphometric Analysis) này và sự giảm sút của IENFD thường được coi là tiêu chuẩn vàng về mặt bệnh học của tổn thương sợi nhỏ khi chẩn đoán DN, vì đây là phương pháp cung cấp phân tích đáng tin cậy, định lượng và khách quan nhất về bệnh lý thần kinh sợi nhỏ (Small Fiber Neuropathy). Trên thực tế, DN là một trong những bệnh lý đầu tiên mà các nhà nghiên cứu chứng minh có sự giảm IENFD thông qua sinh thiết da. Phương pháp sinh thiết da chỉ phù hợp để đánh giá các sợi thần kinh không có bao myelin hoặc có bao myelin mỏng. Để phát hiện tổn thương ở các sợi có bao myelin lớn, cần sử dụng các thăm dò sinh lý thần kinh như khảo sát dẫn truyền thần kinh (Nerve Conduction Studies – NCS), tuy nhiên phương pháp này lại không thể phát hiện tổn thương hoặc mất mát các sợi không có bao myelin.

Giới y khoa đã biết đến sự hiện diện của các đầu tận cùng thần kinh cảm thụ đau trong biểu bì hơn 150 năm qua, nhưng phải đến năm 1868 chúng mới được mô tả lần đầu tiên. Nghiên cứu đầu tiên trực quan hóa được các sợi thần kinh biểu bì công bố vào năm 1989, trong đó các tác giả đã thu thập mẫu da từ chính cơ thể mình và nhuộm hóa mô miễn dịch các lát cắt lạnh sử dụng sản phẩm gen protein 9.5 (Protein Gene Product 9.5 – PGP 9.5), một loại protein biểu hiện trên các dây thần kinh. Tuy nhiên, chỉ đến thế kỷ này, việc nhuộm hóa mô miễn dịch các sợi thần kinh một cách dễ dàng và đáng tin cậy mới trở nên khả thi. Kể từ đó, các nhà nghiên cứu đã tối ưu hóa quy trình nhuộm, thiết lập các quy tắc đếm chung, và đưa kỹ thuật sinh thiết da cùng việc định lượng IENFD vào thực hành lâm sàng, với các giá trị tham chiếu chuẩn có sẵn tại vị trí cẳng chân, cho cả kính hiển vi trường sáng và kính hiển vi huỳnh quang miễn dịch gián tiếp (Indirect Immunofluorescence).

Mặc dù sinh thiết da được coi là xâm lấn tối thiểu, nhưng vẫn có một phương pháp thay thế ít xâm lấn hơn để đánh giá IENFD, đó là phương pháp tạo bọng nước da (Skin Blister). Trong phương pháp này, người thực hiện sử dụng áp lực âm chân không để tạo một bọng nước trên da, giúp tách lớp biểu bì khỏi phần còn lại của da. Các nghiên cứu đã chỉ ra sự khác biệt tối thiểu về giá trị IENFD giữa hai phương pháp và sự tương quan cao giữa chúng. Tuy nhiên, mặc dù phương pháp tạo bọng nước da ít xâm lấn hơn, nhưng nó có một số nhược điểm, bao gồm việc tốn thời gian (có thể mất tới 90 phút), và do tính chất nông của nó, không thể thực hiện phân tích hình thái học của các mô da sâu hơn, ví dụ như lớp trung bì (Dermis). Do đó, phương pháp tạo bọng nước da không được sử dụng thường xuyên trong thực hành lâm sàng cũng như cho mục đích nghiên cứu.

Ưu Điểm Và Nhược Điểm Của Sinh Thiết Da