Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường. CHƯƠNG 6: TỔN THƯƠNG HỆ THẦN KINH TRUNG ƯƠNG TRONG BỆNH LÝ THẦN KINH NGOẠI BIÊN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường (Diabetic Neuropathy) – Ấn bản 2022
Chủ biên: Mitra Tavakoli – Nhà xuất bản: Elsevier
Biên dịch và Chú giải: THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG
Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website của Thư viện Medipharm: yhoclamsang.net – sachyhoc.com

CHƯƠNG 6: TỔN THƯƠNG HỆ THẦN KINH TRUNG ƯƠNG TRONG BỆNH LÝ THẦN KINH NGOẠI BIÊN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Central nervous system involvement in diabetic peripheral neuropathy

Joyce Lim¹, Solomon Tesfaye² và Dinesh Selvarajah¹

¹ Khoa Ung thư và Chuyển hóa Người, Trường Y, Đại học Sheffield, Sheffield, Vương quốc Anh ² Khoa Đái tháo đường và Nội tiết, Quỹ Tín thác NHS Bệnh viện Giảng dạy Sheffield, Sheffield, Vương quốc Anh
Diabetic Neuropathy, Chapter 6, 91-101

Bệnh Lý Thần Kinh Đái Tháo Đường Gây Đau

Bệnh đa dây thần kinh đối xứng đoạn xa gây đau (Painful Distal Symmetrical Polyneuropathy), hay thường gọi là Bệnh lý thần kinh đái tháo đường gây đau (Painful Diabetic Neuropathy), ảnh hưởng đến khoảng 20% người mắc đái tháo đường. Các chuyên gia định nghĩa tình trạng này là “cơn đau xuất hiện như một hệ quả trực tiếp từ những bất thường trong hệ thống cảm giác thân thể ngoại biên (Peripheral Somatosensory System) ở người đái tháo đường”. Bệnh lý này tạo ra gánh nặng lớn cho hệ thống chăm sóc sức khỏe và làm giảm đáng kể năng suất lao động. Tại Vương quốc Anh, chi phí y tế trung bình hàng năm cho mỗi bệnh nhân là £2511. Một nghiên cứu cắt ngang (Cross-sectional Study) cũng tại đây chỉ ra rằng khoảng 60% bệnh nhân đang đi làm cảm thấy hiệu quả công việc bị sụt giảm. Cơn đau không chỉ cản trở các hoạt động hàng ngày, công việc, tâm trạng và giấc ngủ mà còn làm suy giảm chất lượng cuộc sống (Quality of Life). Đáng chú ý, nhóm bệnh nhân này có nguy cơ cao mắc trầm cảm (Depression) và kiệt quệ cảm xúc (Emotional Distress).

Đau là một quá trình đa chiều phức tạp, tác động không chỉ đến cảm giác (Sensory) mà còn đến quá trình xử lý cảm xúc/nhận thức (Emotional/Cognitive Processing). Ví dụ, nhân viên y tế thường gán mác “bệnh nhân khó tính” (Difficult Patients) cho những người đau mạn tính do họ có những thay đổi về tâm thần kinh như rối loạn cảm xúc, mất động lực hoặc thay đổi nhận thức – những điều hiếm khi xuất hiện trước khi họ bị đau. Đau mạn tính cũng có thể khởi phát sau trầm cảm, ngay cả ở những người chưa từng có tiền sử đau hay trầm cảm trước đó. Tổng hợp lại, những hiểu biết lâm sàng này gợi ý vai trò không thể thiếu của hệ thần kinh trung ương (Central Nervous System – CNS) trong cơ chế sinh bệnh và duy trì trạng thái đau mạn tính.

Việc quản lý bệnh lý thần kinh đái tháo đường gây đau thường tập trung vào tối ưu hóa kiểm soát đường huyết (Glycaemic Control), điều chỉnh các yếu tố nguy cơ tim mạch (Cardiovascular Risk Factors) và giảm nhẹ triệu chứng. Hiện nay, liệu pháp dùng thuốc (Pharmacotherapy) vẫn là phương pháp điều trị triệu chứng chủ đạo (sẽ được đề cập chi tiết ở các chương khác). Rõ ràng, hệ thần kinh trung ương (CNS) là đích tác động chính của nhiều loại thuốc giảm đau thần kinh, điều này càng củng cố vai trò quan trọng của cấu trúc này trong cơ chế bệnh sinh.

Mặc dù giới nghiên cứu đã đạt được nhiều tiến bộ, hiệu quả điều trị đau thần kinh nhìn chung vẫn còn hạn chế. Một phân tích gộp (Meta-analysis) về các phương pháp điều trị nội khoa cho thấy kết quả khá khiêm tốn, với số lượng bệnh nhân cần điều trị (Number Needed to Treat – NNT) để đạt được mức giảm đau 50% dao động từ 4 đến 10. Ngoài ra, các thử nghiệm lâm sàng Giai đoạn III (Phase III Trials) của các liệu pháp thay đổi bệnh (Disease-modifying Therapies) như alpha-lipoic acid và benfotiamine phần lớn cho kết quả không rõ ràng. Hiện chưa có phương pháp điều trị theo cơ chế bệnh sinh nào đủ khả năng giảm đau triệt để hoặc ngăn ngừa sự tiến triển của đau thần kinh đái tháo đường. Nguyên nhân có thể nằm ở việc chúng ta chưa hiểu thấu đáo cơ chế sinh bệnh. Chúng ta cần những nghiên cứu được thiết kế chặt chẽ hơn để đánh giá lợi ích của các liệu pháp mới trong tương lai.