Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường. CHƯƠNG 7. TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG TRONG BỆNH LÝ THẦN KINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG VÀ ĐAU DO NGUYÊN NHÂN THẦN KINH

Bệnh lý Thần kinh Đái tháo đường (Diabetic Neuropathy) – Ấn bản 2022
Chủ biên: Mitra Tavakoli – Nhà xuất bản: Elsevier
Biên dịch và Chú giải: THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG
Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website của Thư viện Medipharm: yhoclamsang.net – sachyhoc.com

CHƯƠNG 7. TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG TRONG BỆNH LÝ THẦN KINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG VÀ ĐAU DO NGUYÊN NHÂN THẦN KINH

Andrew G. Marshall^1,2,3, Anne Marshall⁴ và Nigel A. Calcutt⁵

¹ Bộ môn Sinh học Cơ xương khớp, Viện Khoa học Vòng đời và Y học, Đại học Liverpool, Liverpool, Vương quốc Anh
² Khoa Sinh lý Thần kinh Lâm sàng, Trung tâm Walton, Liverpool, Vương quốc Anh
³Phân khoa Khoa học Thần kinh và Tâm lý học Thực nghiệm, Trường Khoa học Sinh học, Khoa Sinh học, Y học và Sức khỏe, Đại học Manchester, Manchester, Vương quốc Anh
⁴ Phân khoa Đái tháo đường, Nội tiết và Tiêu hóa, Trường Khoa học Y khoa, Khoa Sinh học, Y học và Sức khỏe, Đại học Manchester, Manchester, Vương quốc Anh
⁵ Khoa Giải phẫu bệnh, Trường Y khoa, Đại học California San Diego, La Jolla, CA, Hoa Kỳ

GIỚI THIỆU

Tủy sống (Spinal Cord) đóng vai trò là trạm trung chuyển trọng yếu để tích hợp thông tin cảm giác ngoại vi trên đường truyền về não bộ, cũng như điều phối các phản hồi thông qua các nhánh vận động và thực vật của hệ thần kinh ngoại vi (Peripheral Nervous System – PNS). Tương tự não bộ, tủy sống được bảo vệ về mặt vật lý nhờ nằm trong ống sống của cột sống, được bao bọc bởi màng cứng (Dura Mater), màng nuôi (Pia Mater) và hàng rào máu-tủy sống (Blood-Spinal Cord Barrier – BSCB), giúp kiểm soát sự xâm nhập của các chất từ máu. Việc điểm qua tổ chức giải phẫu của tủy sống sẽ tạo tiền đề để chúng ta xem xét tác động của đái tháo đường lên cấu trúc và chức năng của cơ quan này.

Mỗi đốt trong số 31 đốt tủy (8 cổ, 12 ngực, 5 thắt lưng, 5 cùng và 1 cụt) tiếp nhận tín hiệu cảm giác ngoại vi từ một cặp rễ sống lưng (ở động vật bốn chân) hoặc rễ sống sau (ở động vật hai chân) nằm ở hai bên. Các rễ này bắt nguồn từ hạch rễ sau (Dorsal Root Ganglia), nơi chứa thân tế bào của các neuron cảm giác sơ cấp ngoại vi. Dòng tín hiệu vận động đi ra từ tủy sống thông qua một cặp rễ sống bụng (ở động vật bốn chân) hoặc rễ sống trước (ở động vật hai chân), chứa các sợi trục xuất phát từ các thân tế bào vận động nằm tại sừng trước tủy sống (Ventral Horn). Về cơ bản, tủy sống được chia thành chất xám (Grey Matter) và chất trắng (White Matter) (Hình 7.1). Chất xám nằm ở trung tâm có hình cánh bướm với các cặp sừng sau (Dorsal Horns) và sừng trước (Ventral Horns) được nối với nhau bởi mép xám (Grey Commissure) bao quanh ống trung tâm.

Hình 7.1: Giải phẫu tủy sống hiển thị các bó chính của chất trắng (bảng bên trái) và các lớp Rexed I-X của chất xám (bảng bên phải). Các bó đi lên được dán nhãn bằng màu xanh lá cây/chữ in nghiêng, và các bó đi xuống bằng màu đỏ.

Chất xám bao gồm các thân tế bào thần kinh, các sợi nhánh (Dendrites) và sợi trục (Axons) của chúng, cùng các tế bào thần kinh đệm (Neuroglia) và mạch máu liên quan. Đây cũng là nơi các nhánh trung tâm của neuron cảm giác ngoại vi tận cùng để tạo thành khớp thần kinh (Synapses) với các neuron bậc hai. Khu vực này được chia thành 10 vùng gọi là các lớp Rexed (Rexed Laminae) (Hình 7.1, bảng bên phải). Bao quanh chất xám là chất trắng, bao gồm các sợi trục, các tế bào thần kinh đệm bao bọc chúng (tế bào sao, tế bào ít nhánh, vi bào đệm) và mạch máu. Chất trắng được chia thành các thừng trước, bên và sau (Funiculi); các thừng này lại được chia nhỏ hơn nữa thành các bó sợi trục cùng đi theo một hướng (Hình 7.1, bảng bên trái). Các bó đi lên (Ascending Tracts) mang thông tin đến não, trong khi các bó đi xuống (Descending Tracts) chứa các sợi trục bắt nguồn từ thân tế bào thần kinh nằm ở vỏ não, não giữa, hành não và bộ máy tiền đình. Các bó này bắt chéo từ bên này sang bên kia của tủy sống thông qua mép trắng trước (Anterior White Commissure).