CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA Y HỌC GIẤC NGỦ, ẤN BẢN THỨ 2 (2026)
(Fundamentals of Sleep Medicine, 2nd Edition)
Tác giả: Richard B. Berry, Mary H. Wagner và Scott M. Ryals. Dịch & chú giải: BS. LÊ ĐÌNH SÁNG.
Bản dịch được chia sẻ vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. Nghiêm cấm thương mại hoá bản dịch này dưới bất kỳ hình thức nào.

Chương 12. Các Sự Kiện Hô Hấp Ở Trẻ Em – Định Nghĩa Sự Kiện Và Quy Tắc Chấm Điểm

Respiratory events in children—event definitions and scoring rules
Richard B. Berry, MD, FAASM; Mary H. Wagner, MD, FAASM; Scott M. Ryals, MD, FAASM

Fundamentals of Sleep Medicine, Chapter 12, 181-192

GIỚI THIỆU

Các định nghĩa hiện hành về sự kiện hô hấp (respiratory event definitions) ở trẻ em chủ yếu dựa trên những khuyến nghị của lực lượng đặc nhiệm thuộc Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (American Academy of Sleep Medicine – AASM) công bố năm 2012. Những định nghĩa này liên tục được cập nhật thông qua Cẩm nang Chấm điểm Giấc ngủ và Các Sự kiện Liên quan của AASM (sau đây gọi tắt là Cẩm nang chấm điểm AASM). Do cẩm nang được chỉnh sửa định kỳ, người đọc nên tham khảo phiên bản mới nhất để nắm bắt các thông tin hiện tại.

Các quy tắc chấm điểm ở bệnh nhi có một số khác biệt quan trọng so với người lớn. Nếu một người lớn thở với tần số 12 lần/phút, thời gian ngưng thở tối thiểu 10 giây sẽ tương đương với hai nhịp thở (5 giây mỗi nhịp). Tuy nhiên, tần số hô hấp (respiratory rates) bình thường (số nhịp thở mỗi phút) ở trẻ em lại nhanh hơn rất nhiều. Các giá trị xấp xỉ (ở bách phân vị thứ 50) nằm ở khoảng đầu 40 nhịp/phút đối với trẻ 3 tháng tuổi, khoảng giữa 30 nhịp/phút đối với trẻ 1 tuổi, khoảng giữa 20 nhịp/phút đối với trẻ 4 tuổi và duy trì ở mức khoảng 20 nhịp/phút khi trẻ lên 10 tuổi.

Vì trẻ em thở với nhịp độ nhanh hơn nhiều so với người lớn, tiêu chí về thời gian của sự kiện hô hấp được xác định dựa trên thời lượng của hai nhịp thở trong lúc thở cơ bản (baseline breathing) thay vì mốc thời gian tuyệt đối là 10 giây. Tiêu chuẩn thời gian tối thiểu này được áp dụng cho tình trạng ngưng thở tắc nghẽn (obstructive apnea), ngưng thở hỗn hợp (mixed apnea) và giảm thở (hypopnea).

Như sẽ thảo luận chi tiết bên dưới, chúng ta chấm điểm tình trạng ngưng thở trung ương (central apnea) ở trẻ em khác với người lớn, bởi vì các khoảng dừng thở này thường xuất hiện ngay sau những nhịp thở sâu ở trẻ khỏe mạnh và dường như không mang ý nghĩa lâm sàng, trừ khi chúng kéo dài hoặc đi kèm với hiện tượng thức giấc (arousal) hay giảm bão hòa oxy động mạch (arterial oxygen desaturation). Ở trẻ nhỏ, người thực hiện có thể chấm điểm các khoảng dừng thở trung ương (central pauses in respiration) dựa trên tình trạng nhịp tim chậm (bradycardia) đi kèm.

ĐỘ TUỔI ÁP DỤNG CÁC QUY TẮC CHẤM ĐIỂM HÔ HẤP NHI KHOA

Các quy tắc chấm điểm nhi khoa đối với các sự kiện hô hấp nên được áp dụng cho trẻ < 18 tuổi. Tuy nhiên, người thực hiện có quyền tùy chọn áp dụng các quy tắc của người lớn đối với trẻ ≥ 13 tuổi có thể trạng người lớn (adult body habitus) (lưu ý khoảng < 18 và ≥ 13 tuổi).

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng Chỉ số ngưng thở – giảm thở (Apnea-Hypopnea Index – AHI) ở người bệnh vị thành niên sẽ cao hơn khi áp dụng quy tắc nhi khoa so với quy tắc người lớn, nếu như định nghĩa giảm thở của người lớn bắt buộc sự sụt giảm luồng khí phải đi kèm với mức giảm bão hòa oxy động mạch ≥ 4% (H4) thay vì mức giảm ≥ 3% HOẶC một hiện tượng thức giấc (H3A). Nếu áp dụng định nghĩa giảm thở ở người lớn được khuyến nghị hiện tại dựa trên H3A, thì quy tắc giảm thở của người lớn và trẻ em gần như tương đồng, ngoại trừ tiêu chí về thời gian diễn ra sự kiện. Do đó, sự chênh lệch về chỉ số AHI sẽ ít hơn khi áp dụng các quy tắc của người lớn dựa trên định nghĩa giảm thở được khuyến nghị (H3A) so với quy tắc nhi khoa ở nhóm người bệnh vị thành niên.

ĐO LƯỜNG THỜI GIAN SỰ KIỆN (MEASURING EVENT DURATIONS)

Để chấm điểm một sự kiện ngưng thở hoặc giảm thở, thời gian sự kiện được tính từ điểm thấp nhất (nadir) ngay trước nhịp thở đầu tiên bị giảm biên độ rõ rệt cho đến thời điểm bắt đầu của nhịp thở đầu tiên phục hồi gần bằng biên độ nhịp thở cơ bản. Đối với tình trạng ngưng thở, hãy sử dụng cảm biến nhiệt mũi miệng (oronasal thermal sensor), và đối với tình trạng giảm thở, hãy sử dụng cảm biến áp suất mũi (nasal pressure sensor) (hoặc các cảm biến thay thế nếu cảm biến chính không hoạt động hoặc cho kết quả thiếu chính xác) (Hình 12-1). Trong quá trình đo đa ký giấc ngủ chuẩn độ áp lực đường thở dương (positive airway pressure – PAP titration sleep study), người thực hiện sẽ sử dụng lưu lượng của thiết bị PAP (PAP device flow) để đo lường thời gian sự kiện.

CHẤM ĐIỂM CÁC SỰ KIỆN HÔ HẤP TRONG LÚC NGỦ SO VỚI LÚC THỨC (SCORING RESPIRATORY EVENTS IN SLEEP VERSUS WAKE)

Cẩm nang chấm điểm AASM cung cấp hướng dẫn xử lý đối với các sự kiện hô hấp xảy ra một phần hoặc hoàn toàn trong một thời đoạn (epoch) được chấm điểm là giai đoạn thức (wake).

“Nếu sự kiện ngưng thở hoặc giảm thở bắt đầu hoặc kết thúc trong một thời đoạn được chấm điểm là giai đoạn ngủ, thì sự kiện hô hấp tương ứng đó có thể được chấm điểm và đưa vào tính toán Chỉ số ngưng thở – giảm thở (AHI). Tình huống này thường xảy ra khi một cá nhân có chỉ số AHI cao với các sự kiện xuất hiện quá thường xuyên khiến giấc ngủ bị gián đoạn nghiêm trọng, và các thời đoạn cuối cùng có thể bị chấm là giai đoạn thức mặc dù vẫn có < 15 giây của giấc ngủ xuất hiện trong các thời đoạn chứa một phần của sự kiện hô hấp đó.” Tuy nhiên, nếu cơn ngưng thở hoặc giảm thở diễn ra hoàn toàn trong một thời đoạn được chấm là giai đoạn thức, chúng sẽ không được đưa vào để tính toán chỉ số AHI.

CÁC QUY TẮC CHẤM ĐIỂM SỰ KIỆN HÔ HẤP Ở TRẺ EM (SCORING RULES FOR RESPIRATORY EVENTS IN CHILDREN)

Các quy tắc chấm điểm sự kiện hô hấp ở trẻ em nhìn chung tương tự như ở người lớn, ngoại trừ một vài điểm khác biệt đặc thù. Việc chấm điểm tình trạng ngưng thở trung ương sử dụng các quy tắc khác, chỉ có duy nhất một định nghĩa giảm thở dựa trên sự sụt giảm luồng khí đi kèm với giảm oxy máu ≥ 3% hoặc một hiện tượng thức giấc, và nhịp thở chu kỳ (periodic breathing) được chấm điểm thay vì nhịp thở Cheyne-Stokes (Cheyne-Stokes breathing). Ngoài ra, định nghĩa về tình trạng giảm thông khí (hypoventilation) cũng khác biệt so với tiêu chuẩn dùng cho người lớn.

Các Sự kiện Ngưng thở (Apnea Events)

Định nghĩa ngưng thở ở trẻ em khác với quy tắc của người lớn vì tình trạng ngưng thở trung ương đòi hỏi các đánh giá đặc biệt ở nhóm bệnh nhi. Mức giảm bão hòa oxy động mạch không phải là điều kiện bắt buộc để chấm điểm một sự kiện ngưng thở nếu sự kiện đó đã đáp ứng đủ các tiêu chí ngưng thở khác. Nếu một phần của sự kiện hô hấp (mà lẽ ra đáp ứng tiêu chí của giảm thở) lại đáp ứng được tiêu chí của ngưng thở (bao gồm cả mốc tối thiểu hai nhịp thở nếu áp dụng), người thực hiện nên chấm toàn bộ sự kiện đó là ngưng thở.

Ở trẻ em, các cảm biến ngưng thở mà cẩm nang AASM khuyến nghị cũng giống hệt như ở người lớn, chỉ khác biệt ở chỗ dạng sóng PCO2 thở ra (exhaled PCO2 waveform) có thể được sử dụng như một cảm biến ngưng thở thay thế được chấp nhận. Cảm biến ngưng thở tiêu chuẩn được khuyến nghị là cảm biến lưu lượng nhiệt mũi miệng (đối với quá trình đo đa ký chẩn đoán) hoặc tín hiệu lưu lượng áp lực đường thở dương (PAP flow signal) (đối với quá trình đo đa ký chuẩn độ PAP).