CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA Y HỌC GIẤC NGỦ, ẤN BẢN THỨ 2 (2026). Chương 16. Đa ký giấc ngủ, Đo ngưng thở khi ngủ tại nhà và Ghi biểu đồ hoạt động

CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA Y HỌC GIẤC NGỦ, ẤN BẢN THỨ 2 (2026)
(Fundamentals of Sleep Medicine, 2nd Edition)
Tác giả: Richard B. Berry, Mary H. Wagner và Scott M. Ryals. Dịch & chú giải: BS. LÊ ĐÌNH SÁNG.
Bản dịch được chia sẻ vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. Nghiêm cấm thương mại hoá bản dịch này dưới bất kỳ hình thức nào.

CHƯƠNG 16. ĐA KÝ GIẤC NGỦ, ĐO NGƯNG THỞ KHI NGỦ TẠI NHÀ VÀ GHI BIỂU ĐỒ HOẠT ĐỘNG

Polysomnography, home sleep apnea testing, and biểu đồ hoạt động
Richard B. Berry, MD, FAASM; Mary H. Wagner, MD, FAASM; Scott M. Ryals, MD, FAASM

Fundamentals of Sleep Medicine, Chapter 16, 257-297

ĐA KÝ GIẤC NGỦ – TỔNG HỢP CÁC YẾU TỐ

Các chương trước đã trình bày về phương pháp theo dõi giấc ngủ, hô hấp, nhịp tim, nhịp điệu, cũng như các cử động chân. Đa ký giấc ngủ (Polysomnography – PSG) là phương pháp theo dõi giấc ngủ chuyên sâu, tích hợp toàn bộ các yếu tố kể trên. Các hệ thống PSG kỹ thuật số mang lại khả năng ghi nhận nhiều tín hiệu hơn hẳn so với thời kỳ ghi trên giấy. Bảng 16-1 trình bày chi tiết các thông số thường được ghi lại cùng mục đích tương ứng. Hệ thống PSG kỹ thuật số cho phép người dùng xem toàn bộ hoặc chỉ một phần các thông số đã ghi nhận. Kênh hiển thị (channel) là dạng biểu diễn theo chiều ngang của một thông số được ghi lại theo thời gian. Số lượng kênh hiển thị trên màn hình có thể được tùy chỉnh dễ dàng.

Các hệ thống thường cung cấp các cửa sổ thời gian hiển thị (time windows) ở mức 5, 10, 15, 30, 60, 90, 180 và 240 giây. Cửa sổ 10 giây được dùng cho điện não đồ lâm sàng (clinical EEG), cửa sổ 30 giây để phân chia giai đoạn giấc ngủ (stage sleep) và cửa sổ 60 đến 300 giây để xem và chấm điểm các biến cố hô hấp hoặc tình trạng rối loạn cử động chi có chu kỳ khi ngủ (periodic limb movements in sleep – PLMS). Hầu hết các hệ thống PSG cũng cho phép hiển thị hai cửa sổ đồng bộ ở các khoảng thời gian khác nhau. Ví dụ: hiển thị các kênh liên quan đến phân chia giai đoạn giấc ngủ ở cửa sổ 30 giây, song song với các kênh theo dõi hô hấp và cử động chân ở cửa sổ 90 hoặc 120 giây. Các thuộc tính của mỗi kênh như màu sắc, bộ lọc tần số thấp và cao, độ nhạy (sensitivity), độ rộng kênh, bộ lọc triệt nhiễu 60-Hz (notch filter) (bật hoặc tắt) đều có thể thay đổi linh hoạt. Ở một số hệ thống PSG, người dùng có thêm tùy chọn bật bộ lọc điện tâm đồ (ECG filter) để loại bỏ nhiễu từ tín hiệu điện tim.

Bảng 16-1 Tín hiệu ghi nhận trong Đa ký giấc ngủ (Polysomnography-Recorded Signals)

Ghi chú: LAT: Cơ chày trước trái; PAP: Áp lực đường thở dương; RAT: Cơ chày trước phải; RIP: Phép đo thể tích thay đổi bằng từ cảm hô hấp.

Các thuộc tính kênh mặc định và các tín hiệu được hiển thị sẽ được lưu trong các sơ đồ mắc điện cực (montages – đôi khi còn được gọi là không gian làm việc hoặc chế độ xem hiển thị). Trong quá trình đọc kết quả, bác sĩ có thể thêm hoặc xóa tín hiệu khỏi chế độ xem hiện tại và sắp xếp lại thứ tự các kênh. Một sơ đồ mắc điện cực chẩn đoán tiêu chuẩn được minh họa dưới dạng trình chỉnh sửa sơ đồ ở Bảng 16-2. Các cài đặt cho mỗi kênh có thể thay đổi, sau đó chế độ xem/sơ đồ mắc sẽ được lưu lại dưới một tên cụ thể để áp dụng ngay lập tức hoặc dùng cho các ca đo sau này. Như đã trình bày trong Chương 2, hệ thống sử dụng kết hợp giữa ghi nhận tín hiệu tham chiếu (referential), tín hiệu lưỡng cực thực sự (true bipolar) và tín hiệu dòng điện một chiều (direct current – DC). Trong hầu hết các thiết bị, nhịp mạch được trích xuất từ dữ liệu đo độ bão hòa oxy máu.

Công nghệ ghi nhận các tín hiệu hô hấp đã được trình bày trong Chương 10. Tín hiệu áp lực mũi (có hoặc không qua phép biến đổi căn bậc hai) và tín hiệu lưu lượng khí nhiệt qua mũi miệng đều được ghi lại để phát hiện tình trạng giảm thở (hypopnea) và ngưng thở (apnea). Các đai đo nỗ lực hô hấp ở ngực và bụng bằng phương pháp đo thể tích từ cảm hô hấp (respiratory inductance plethysmography – RIP) (dù đã hiệu chuẩn hay chưa) được sử dụng để phát hiện nỗ lực hô hấp. Tổng thể tích RIP (RIPsum – các độ lệch ước tính thể tích khí lưu thông) được tạo ra từ tổng tín hiệu của đai RIP ngực (RIPchest) và đai RIP bụng (RIPabdomen). Tốc độ dòng RIP (RIPflow – các độ lệch ước tính lưu lượng khí) là đạo hàm theo thời gian của tổng thể tích RIP. Như đã thảo luận trong Chương 10, thông số RIPsum và RIPflow không phải lúc nào cũng có sẵn trên mọi hệ thống PSG. Một số hệ thống sử dụng thuật toán hiệu chuẩn tích hợp sẵn cho tín hiệu RIPchest và RIPabdomen, giúp các độ lệch trong RIPsum và RIPflow ước tính thể tích và dòng chảy khí lưu thông một cách chính xác hơn. Tín hiệu đo oxy mạch xung được sử dụng để ghi nhận độ bão hòa oxy động mạch (SpO2). Các hệ thống PSG hiện đại thường tích hợp sẵn máy đo oxy với khả năng tự động hiệu chuẩn, trong đó đầu dò đo oxy được kết nối trực tiếp với hộp khuếch đại tín hiệu đầu giường (head box) hoặc bộ khuếch đại PSG.