Các rối loạn nước, điện giải và cân bằng kiềm toan ở trẻ em – Tiếp cận dựa trên tình huống
Pediatric Fluid, Electrolyte, and Acid-Base Disorders – A Case-Based Approach (C) 2024 Elsevier Inc
Dịch & Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên)

PHẦN MỞ ĐẦU

LỜI TỰA CHO BẢN CHUYỂN NGỮ TIẾNG VIỆT

Kính thưa quý vị đồng nghiệp và các bạn đọc,

Các rối loạn nước, điện giải và kiềm toan là một trong những nền tảng cốt lõi, nhưng cũng đầy thách thức trong thực hành lâm sàng, đặc biệt là trong chuyên ngành Nhi khoa. Việc hiểu sâu sắc sinh lý bệnh, tiếp cận chẩn đoán chính xác và xử trí kịp thời các rối loạn này đóng vai trò then chốt trong việc quyết định kết quả điều trị cho bệnh nhân nhi.

Trong bối cảnh đó, cuốn sách “Pediatric Fluid, Electrolyte, and Acid-Base Disorders: A Case-Based Approach” (Các rối loạn nước, điện giải và kiềm toan ở trẻ em: Tiếp cận dựa trên tình huống) của Giáo sư Farahnak Assadi từ lâu đã được công nhận là một tài liệu y văn xuất sắc và có giá trị thực tiễn cao. Với phương pháp tiếp cận độc đáo thông qua 215 ca bệnh lâm sàng thực tế, cuốn sách không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết sâu rộng mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy chẩn đoán, chẩn đoán phân biệt và ra quyết định điều trị cho người đọc, từ sinh viên y khoa, bác sĩ nội trú đến các bác sĩ chuyên khoa sâu.

Nhận thấy giá trị to lớn và tính ứng dụng thiết thực của cuốn sách, chúng tôi đã ấp ủ và nỗ lực thực hiện bản chuyển ngữ sang tiếng Việt với mong muốn mang nguồn tài liệu quý giá này đến gần hơn với cộng đồng y khoa trong nước. Chúng tôi tin rằng đây sẽ là một công cụ học tập và tham khảo hữu ích cho các bác sĩ Nhi khoa, bác sĩ Thận học, Nội tiết học và các chuyên ngành liên quan.

Quá trình chuyển ngữ một tác phẩm y khoa chuyên sâu luôn là một thử thách, đòi hỏi không chỉ sự chính xác về ngôn ngữ mà còn phải đảm bảo tính nhất quán của các thuật ngữ chuyên ngành, phù hợp với y văn Việt Nam và quốc tế, đồng thời giữ được sự logic và tự nhiên trong hành văn. 

Hy vọng rằng ấn phẩm tiếng Việt này sẽ đáp ứng được sự mong đợi của quý vị đồng nghiệp và các bạn đọc, trở thành người bạn đồng hành tin cậy trong thực hành lâm sàng hàng ngày. Mặc dù người dịch đã hết sức nỗ lực và cẩn trọng, bản dịch chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu từ quý vị để bản dịch được hoàn thiện hơn trong những lần tái bản sau.

Kính chúc quý độc giả, quý đồng nghiệp gặt hái nhiều thành công trong sự nghiệp và may mắn, hạnh phúc trong cuộc sống.

Nghệ An, tháng 11 năm 2025
Ths.Bs. Lê Đình Sáng

VỀ TÁC GIẢ

Tiến sĩ Farahnak Assadi là Giáo sư Danh dự Xuất sắc (Distinguished Emeritus Professor) chuyên ngành Nhi khoa và Trưởng khoa Thận Nhi tại Trung tâm Y tế Đại học Rush. Ông nhận bằng y khoa tại Đại học Tehran, nơi ông hoàn thành luận án với kết quả xuất sắc. Ông hoàn thành chương trình đào tạo bác sĩ nội trú (residency training) chuyên ngành nhi khoa tại Đại Học Y Khoa Thomas Jefferson và tiếp tục đào tạo chuyên sâu với chương trình thực tập sinh (fellowship) chuyên ngành thận học tại Bệnh viện Nhi đồng Philadelphia thuộc Đại học Pennsylvania.

Tiến sĩ Assadi từng là Giáo sư Nhi khoa và Trưởng khoa Thận Nhi tại Bệnh viện Đại học Thomas Jefferson và Bệnh viện DuPont cho Trẻ em từ năm 1990 đến năm 2000 trước khi gia nhập đội ngũ giảng viên của Trung tâm Y tế Đại học Rush. Trong nhiệm kỳ của mình, ông là người có công trong việc thiết lập Chương trình Thận Nhi đẳng cấp thế giới tại Bệnh viện DuPont cho Trẻ em, nơi đã trở thành hình mẫu quốc gia về ghép tạng (organ transplantation) tại tiểu bang Delaware.

Tiến sĩ Assadi là một nhà lãnh đạo được quốc tế công nhận trong lĩnh vực thận nhi, và ông đã có một sự nghiệp xuất sắc với tư cách là một bác sĩ lâm sàng và nhà nghiên cứu về sức khỏe và phúc lợi của cộng đồng nhi khoa cũng như ảnh hưởng của văn hóa trong giao tiếp giữa bệnh nhân và nhà cung cấp dịch vụ y tế trên toàn thế giới. Ông cũng là tác giả của hơn 150 bài báo được bình duyệt (peer-reviewed), sách giáo khoa và các chương sách. Ông đã nhận được nhiều tài trợ nghiên cứu và là một tác giả, diễn giả nổi tiếng quốc tế. Ông là chuyên gia về sinh lý thận (renal physiology) và các rối loạn nước-điện giải và kiềm toan. Các nghiên cứu ông quan tâm bao gồm các khía cạnh của sinh lý thận đang phát triển ở trẻ sơ sinh (newborn developmental renal physiology), tăng huyết áp (hypertension) và suy thận mạn (chronic renal failure). Tiến sĩ Assadi là một bác sĩ lâm sàng tài năng, một nhà giáo xuất sắc và một nhà khoa học ưu tú. Để minh chứng cho sự xuất sắc của mình, ông đã nhận được hơn 25 giải thưởng về giảng dạy, cố vấn và chăm sóc bệnh nhân.

Là một thành viên của nhiều hiệp hội học thuật trong nước và quốc tế, Tiến sĩ Assadi đã giữ vai trò là thành viên cấp cao được bầu chọn của Hiệp hội Nghiên cứu Nhi khoa (Society for Pediatric Research), Hội Thận Nhi Hoa Kỳ (American Society of Pediatric Nephrology), Hội Thận học Hoa Kỳ (American Society of Nephrology), Quỹ Thận Quốc gia (National Kidney Foundation), Hiệp hội Ghép Thận Bắc Mỹ (North American Renal Transplant Society) và Hội Thận Nhi Quốc tế (International Society of Pediatric Nephrology).

LỜI TỰA (NGUYÊN TÁC)

Học Y là một nỗ lực đầy thử thách, luôn phát triển và kéo dài suốt đời. Phương pháp tiếp cận dựa trên tình huống (case-based approach) trong y học giúp sinh viên y khoa, bác sĩ nội trú và các bác sĩ đang hành nghề bắt đầu quá trình này bằng cách thu hút họ suy ngẫm về các ca bệnh thực tế, tương ứng với những kinh nghiệm trong cuộc đời hành nghề y.

Mục đích chính của việc biên soạn cuốn sách Tiếp cận Dựa trên Tình huống về Các Rối loạn Nước, Điện giải và Kiềm Toan ở Trẻ em là cung cấp một cái nhìn tổng quan toàn diện, cập nhật nhất (state-of-the-art) và sự hiểu biết về các rối loạn nước, điện giải và kiềm toan ở trẻ em (pediatric fluid, electrolyte, and acid-base disorders) ở định dạng cô đọng và đáng tin cậy, thường gặp trong quá trình ra quyết định lâm sàng trong thế giới thực. Cuốn sách này đặc biệt hữu ích cho các nghiên cứu sinh (fellow) chuyên ngành thận, bác sĩ thận học (nephrologists) và các bác sĩ hành nghề khác đang chuẩn bị cho các kỳ thi cấp chứng chỉ và tái cấp chứng chỉ hành nghề.

Cuốn sách này là sản phẩm của gần nửa thế kỷ giảng dạy của tác giả tại các bệnh viện đại học hàng đầu ở Hoa Kỳ, bao gồm Trường Y Đại học Illinois, Đại học Pennsylvania, Bệnh viện Nhi đồng Philadelphia, Đại học Thomas Jefferson, Bệnh viện DuPont cho Trẻ em, và Trung tâm Y tế Đại học Rush.

Cuốn sách này trình bày 215 trường hợp thực tế thường gặp bởi sinh viên y khoa, bác sĩ nội trú, bác sĩ hành nghề và các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe khác trong quá trình thực hành lâm sàng hàng ngày của họ. 215 trường hợp này không chỉ được chọn lọc từ các công bố của tác giả mà còn từ các công bố của các tác giả khác có chuyên môn trong thực hành thận học lâm sàng.