Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 111. BỆNH CƠ XƯƠNG KHỚP

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 111. BỆNH CƠ XƯƠNG KHỚP

Rheumatology
Tamir Malley; Animesh Singh; Richard Stratton

Oh’s Intensive Care Manual, 111, 1239-1250

Bệnh Lupus Ban Đỏ Hệ Thống

Thông Tin Chung

Bệnh lupus ban đỏ hệ thống (systemic lupus erythematosus – đồng nghĩa với lupus, SLE) là một bệnh lý tự miễn kinh điển, gây tổn thương nhiều hệ cơ quan với các biểu hiện khởi phát, mức độ nghiêm trọng và kết cục bệnh vô cùng đa dạng. Các biểu hiện của bệnh lupus bắt nguồn từ tác động của các tự kháng thể, sự hình thành phức hợp miễn dịch, hoặc thông qua các cơ chế không qua trung gian kháng thể. Bệnh lupus ban đỏ hệ thống chủ yếu ảnh hưởng đến nữ giới trẻ tuổi không phải người da trắng và có tỷ lệ hiện mắc cao tại các khu vực dân cư nội thành ở những quốc gia phát triển. Tại London, bệnh lupus ban đỏ hệ thống có tỷ lệ hiện mắc cao hơn cả bệnh xơ cứng rải rác (multiple sclerosis) hay bệnh viêm ruột (inflammatory bowel disease). Bệnh nhân thường đến khám tại các phòng khám chuyên khoa cơ xương khớp vì các triệu chứng cơ xương khớp, khám da liễu, nội thận, hoặc nhập viện cấp cứu nội khoa do bệnh cảnh toàn thân nặng nề hoặc nhiễm trùng huyết (sepsis). Độ tuổi khởi phát bệnh thay đổi tùy theo từng chủng tộc, điển hình khởi phát ở độ tuổi 18-25 đối với bệnh nhân gốc Bengal, 20-35 tuổi ở bệnh nhân da đen và muộn hơn vào độ tuổi trung niên ở bệnh nhân da trắng.

Trên lâm sàng, vô số các biểu hiện có thể xảy ra, do đó bệnh lupus ban đỏ hệ thống được xem là một kẻ bắt chước tài tình các hội chứng viêm khác. Các manh mối gợi ý lupus là rối loạn nền tảng bao gồm kiểu hình xét nghiệm máu điển hình với tốc độ máu lắng (erythrocyte sedimentation rate – ESR) tăng cao trong khi nồng độ protein phản ứng C (C-reactive protein – CRP) bình thường, kèm theo các đặc điểm huyết học như giảm số lượng tiểu cầu và giảm bạch cầu (leukopenia). Các dấu hiệu thực thể phổ biến bao gồm viêm màng hoạt dịch khớp nhỏ (small joint synovitis), rụng tóc từng mảng và phát ban da bán cấp ở vùng gò má hoặc các chi trong những đợt bệnh bùng phát phải nhập viện.

Nhìn chung, phần lớn bệnh nhân sẽ trải qua các triệu chứng cơ xương khớp như đau khớp (arthralgia) hoặc đau cơ (myalgia) trong đợt bệnh hoạt động. Bệnh lý khớp này không có tính chất ăn mòn (non-erosive) và có thể biến thiên từ đau khớp đơn thuần không có dấu hiệu thực thể rõ ràng, cho đến tình trạng viêm khớp nhỏ đối xứng dẫn đến tổn thương mô mềm, và cuối cùng tiến triển thành kiểu hình viêm khớp Jaccoud (biến dạng nhưng không ăn mòn với biến dạng cổ thiên nga và biến dạng chữ Z ở ngón cái) (Hình 111.1).