Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 84. BÉO PHÌ

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 84. BÉO PHÌ

Obesity 
Rob Bevan
Oh’s Intensive Care Manual, 84, 967-974

ĐỊNH NGHĨA

Thuật ngữ ‘béo phì’ (obesity) đã phát triển từ các định nghĩa y học mang tính định lượng và định tính để đi vào các câu chuyện xã hội và chính trị, đôi khi mang ý nghĩa miệt thị đối với các cá nhân và các nhóm người.

Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organisation – WHO) định nghĩa béo phì là sự tích tụ mỡ bất thường hoặc quá mức gây ra nguy cơ cho sức khỏe. Khái niệm ‘béo phì là một căn bệnh’ (obesity as a disease) (thay vì đại diện cho ‘cuộc sống sung túc’) chỉ mới xuất hiện trong thế kỷ qua: Vào đầu thế kỷ 18, dữ liệu bảo hiểm liên kết ‘khung cơ thể’ với tỷ lệ tử vong đã đưa ra khái niệm về cân nặng ‘lý tưởng’ cho một chiều cao nhất định. Việc nhận ra vào những năm 1830 rằng tỷ lệ giữa cân nặng của một người (tính bằng kilôgam) chia cho bình phương chiều cao của họ (tính bằng mét) đã cung cấp một công cụ thực tiễn hơn, và cuối cùng dẫn đến thuật ngữ Chỉ số Khối Cơ thể (Body Mass Index – BMI). WHO đã kết hợp BMI để phân loại người bệnh vào các nhóm cân nặng. Khái niệm này đã được tinh chỉnh thêm để mô tả Béo phì Độ I-III (Bảng 84.1). Đối với trẻ em, béo phì được xác định khi chỉ số BMI lớn hơn +2 độ lệch chuẩn so với mức trung vị tham chiếu tăng trưởng của WHO.

BMI không đo lường lượng mỡ trong cơ thể. Việc ngoại suy tỷ lệ mô mỡ của một người từ một chỉ số được phát triển dựa trên một quần thể mẫu ‘Anglo-Saxon’ hẹp, mang tính lịch sử đã được chứng minh là có nhiều vấn đề: Tuổi tác, giới tính, dân tộc và khối lượng cơ bắp đều là các yếu tố gây nhiễu đến mối tương quan này.

Đại dịch béo phì được phản ánh rõ qua xu hướng nhập viện tại Khoa Hồi sức Tích cực (Intensive Care Unit – ICU). Tính đến năm 2020, 68% số ca nhập viện ICU ở người lớn tại Úc và Aotearoa New Zealand là những người thừa cân hoặc béo phì, trong khi 16% được phân loại là béo phì Độ II trở lên.

Có rất ít dấu hiệu cho thấy đại dịch này đang thuyên giảm. Giải pháp tập trung vào cá nhân với khẩu hiệu ‘ăn thức ăn lành mạnh và tập thể dục nhiều hơn’ đã bị đơn giản hóa quá mức: Trên thực tế, sự tương tác phức tạp của các yếu tố quyết định sức khỏe về mặt xã hội, chính sách và quy định của chính phủ luôn tồn tại trạng thái giằng co với lợi ích và ảnh hưởng của ngành công nghiệp thực phẩm toàn cầu đầy quyền lực.

SINH LÝ BỆNH