Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 83. CHĂM SÓC TÍCH CỰC VÀ NGƯỜI CAO TUỔI

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 83. CHĂM SÓC TÍCH CỰC VÀ NGƯỜI CAO TUỔI

Intensive care and the elderly
Linsey Emma Christie; Richard T. Keays

Oh’s Intensive Care Manual, 83, 957-966

Tỷ lệ dân số cao tuổi đang gia tăng ở tất cả các quốc gia phát triển và đang phát triển. Tương tự như vậy, độ tuổi trung vị của người bệnh trong Đơn vị Chăm sóc Tích cực (Intensive Care Unit – ICU) đã tăng đều đặn trong vài thập kỷ qua. Người cao tuổi có thể mắc các bệnh lý đồng mắc (co-morbidities) do quá trình lão hóa, sự suy yếu gia tăng (increased frailty), suy giảm khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày, giảm khả năng vận động và suy giảm nhận thức (reduced cognition). Việc đưa ra các quyết định y đức liên quan đến chỉ định nhập viện, cũng như việc rút lui hoặc ngừng các biện pháp hỗ trợ sự sống, có thể rất khó khăn. Chương này nhằm mục đích tập hợp các thông tin hiện hành về công tác quản lý người bệnh cao tuổi nhập viện tại khoa hồi sức cấp cứu.

Định Nghĩa

Y học chưa có định nghĩa thống nhất nào về “người cao tuổi” (elderly). Nhóm đối tượng này từng được định nghĩa dựa trên tuổi đời, vai trò xã hội, năng lực thể chất, ngưỡng tuổi thọ kỳ vọng và thời điểm “không còn khả năng đóng góp tích cực”. Thông thường nhất, tuổi già được lấy mốc là tuổi nghỉ hưu ở mức 65 tuổi, nhưng đây vốn là một ranh giới có thể thay đổi, bởi độ tuổi nghỉ hưu ở Vương quốc Anh đã tăng dần lên 66 tuổi từ năm 2018 đến năm 2020 và sẽ còn tiếp tục tăng. Vào năm 1875, những người trên 50 tuổi đã được coi là người cao tuổi. Hiện nay, nhóm người trên 80 tuổi cũng đang trở thành một nhóm “có thể nhận diện được”. Những ranh giới chính xác về mặt thời gian này hiếm khi có ý nghĩa từ góc độ y khoa, vì các bác sĩ lâm sàng hiểu rõ sự tương quan kém giữa tuổi đời và tuổi sinh lý. Y văn không có định nghĩa chung và thường sử dụng một phạm vi rộng các giá trị tùy ý từ 67 đến 70 tuổi, trên 70 tuổi và gần đây hơn là trên 80 tuổi để mô tả các nhóm quần thể.

Nhân Khẩu Học

Ngày càng có nhiều người sống thọ hơn và xu hướng này cho thấy ít có dấu hiệu dừng lại. Tại Vương quốc Anh, số người từ 65 tuổi trở lên đã tăng từ 9,2 triệu vào năm 2011 lên hơn 11 triệu vào năm 2021, và tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên đã tăng từ 16,4% lên 18,6%. Đại dịch coronavirus đã gây ra số ca tử vong cao hơn mức bình thường vào năm 2020. Do đó, trong báo cáo Thống kê Quốc gia giai đoạn 2018-2020, tuổi thọ kỳ vọng ở nữ giới hầu như không cải thiện so với giai đoạn 2015-2017 (ở mức 82,9 tuổi), trong khi đối với nam giới, tuổi thọ kỳ vọng đã giảm trở lại mức được báo cáo của giai đoạn 2012-2014, ở mức 79 tuổi. Đây là lần đầu tiên ghi nhận sự sụt giảm này. Tại Vương quốc Anh, tỷ lệ dân số ước tính trên 65 tuổi vào năm 2060 là 26%, so với mức 16% của năm 2011.

Tại Châu Âu, 20,3% dân số trên 65 tuổi vào đầu năm 2019 và tỷ lệ này dự kiến sẽ tăng lên 30% vào năm 2070. Tình hình trên toàn thế giới cũng tương tự. Báo cáo Xã hội Thế giới năm 2023 của Liên Hợp Quốc khẳng định rằng số người từ 65 tuổi trở lên trên toàn cầu dự kiến sẽ tăng hơn gấp đôi, từ 761 triệu vào năm 2021 lên 1,6 tỷ vào năm 2050.

Sự gia tăng tuổi thọ thời hậu chiến đồng nghĩa với việc có nhiều người cao tuổi phải nhập khoa hồi sức cấp cứu hơn so với trước đây. Tuổi thọ cao hơn này có thể là nhờ chế độ ăn uống được cải thiện và các lựa chọn lối sống lành mạnh hơn, nhưng cũng một phần nhờ công tác quản lý bệnh tật tốt hơn; tuy nhiên, thành quả đạt được về tỷ lệ sống sót lại phải đánh đổi bằng việc phải sống chung với bệnh tật. Không chỉ số lượng người bệnh cao tuổi gia tăng, mà bản thân họ còn mắc các bệnh lý đồng mắc nghiêm trọng hơn, do đó có nguy cơ tiến triển thành bệnh hiểm nghèo cao hơn.

Vào năm 2023, số giường ICU trên 100.000 dân là 6,6 đối với Vương quốc Anh, 34,7 đối với Hoa Kỳ, 29,2 đối với Đức, 12,5 đối với Ý và 1,6 đối với Sri Lanka. Một nghiên cứu so sánh tình trạng nhập viện của người cao tuổi giữa Hoa Kỳ và Vương quốc Anh đã phát hiện ra rằng 47% những người trên 85 tuổi ở Anh tử vong trong bệnh viện, trong khi con số này chỉ là 31% ở Hoa Kỳ; tuy nhiên, chỉ có 1,3% những người bệnh này được nhận chăm sóc tích cực ở Vương quốc Anh so với 11% ở Hoa Kỳ. Trong tổng số các trường hợp xuất viện, chỉ có 2,2% người bệnh đã trải qua điều trị chăm sóc tích cực ở Vương quốc Anh so với 19,3% ở Hoa Kỳ. Tiếp cận vấn đề từ một góc độ khác là xem xét điều gì xảy ra với toàn bộ một đoàn hệ người cao tuổi. Một nghiên cứu dọc từ Hoa Kỳ theo dõi hơn 1 triệu người bệnh cao tuổi trong 5 năm đã phát hiện ra rằng hơn một nửa trong số đó từng phải nhập viện vào một đơn vị chăm sóc phụ thuộc cao (higher dependency care unit) ở một thời điểm nào đó.

Hình 83.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến dự trữ sinh lý. CNS, Hệ thần kinh trung ương (Central nervous system).

Quá Trình Lão Hoá

Cơ thể con người tích lũy các bệnh lý đồng mắc kèm theo những hậu quả sinh lý bệnh khi họ già đi, nhưng những thay đổi sinh lý này vừa không thể dự đoán được vừa biến thiên cực kỳ phức tạp trong bất kỳ quần thể nào. Lão hóa là sự kết hợp của những thay đổi sinh lý và quá trình sinh lý bệnh tích lũy (Hình 83.1). Các ví dụ về những thay đổi sinh lý liên quan đến lão hóa bao gồm lượng oxy tiêu thụ tối đa, chức năng tim mạch, khối lượng cơ, độ đàn hồi của mô, trí nhớ và thời gian phản xạ, ngoài ra còn có rất nhiều hệ lụy khác.

Các Hệ Cơ Quan

Mỗi hệ cơ quan đều trải qua sự suy giảm chức năng liên quan đến tuổi tác; tuy nhiên, bên cạnh đó, còn có những thay đổi cơ quan đặc hiệu liên quan đến bệnh tật dẫn đến sự suy yếu chức năng cơ quan tổng thể. Dưới đây là phần tổng quan ngắn gọn về những thay đổi liên quan đến tuổi tác và tác động của các bệnh lý đồng mắc phổ biến.

Thay Đổi Tim Mạch

Khả năng co bóp và hiệu suất cơ học tổng thể của tim giảm sút do: