Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 99. NGỘ ĐỘC VÀ NHIỄM NỌC ĐỘC Ở TRẺ EM

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 99. NGỘ ĐỘC VÀ NHIỄM NỌC ĐỘC Ở TRẺ EM

Paediatric poisoning and envenomation
Sainath Raman; Angela Burgett; Carol J. Wylie

Oh’s Intensive Care Manual, 99, 1109-1118

Dịch Tễ Học

Ngộ độc ở trẻ em rất thường gặp. Trong giai đoạn 10 năm (2009-2019), có 33.400 trẻ em dưới 15 tuổi phải nhập viện do phơi nhiễm với dược phẩm, hóa chất phi dược phẩm hoặc nhiễm nọc độc (envenomation). Tại khu vực Châu Úc, tỷ lệ này vào khoảng 78,4/100.000 dân mỗi năm. Trong số đó, 56% trẻ dưới 5 tuổi. Thanh thiếu niên (15-17 tuổi) có tỷ lệ nhập viện cao nhất, ở mức 600/100.000 dân (giai đoạn 2012-2013). Chỉ một tỷ lệ nhỏ đe dọa đến tính mạng và không có ca tử vong nào xảy ra, thời gian nằm viện trung bình là 2 ngày. Ngộ độc thường xảy ra tại nhà khi trẻ nuốt phải một loại thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn hoặc một sản phẩm gia dụng. Bất kể áp dụng biện pháp can thiệp nào để xử trí ngộ độc, bác sĩ cần đặc biệt lưu ý để đảm bảo can thiệp đó không gây thêm tổn hại cho bệnh nhi.

Ngộ độc ở trẻ nhỏ thường được gọi là “tai nạn”, chủ yếu do người lớn giám sát không đầy đủ hoặc lưu trữ các chất độc không an toàn. Đôi khi, ngộ độc ở trẻ em thực sự là tai nạn, chẳng hạn như uống nhầm hóa chất được san chiết ra chai lọ khác, hoặc là một phần của hội chứng bạo hành trẻ em (child abuse syndrome), hoặc do nguyên nhân y sinh (iatrogenic) khi cha mẹ nhầm lẫn các loại thuốc tại nhà hoặc khi nhân viên y tế mắc sai sót trong việc cho dùng thuốc tại bệnh viện.

Hành vi tự đầu độc (self-poisoning) ở giai đoạn cuối thời thơ ấu (10-14 tuổi) hoặc thanh thiếu niên thường mang mục đích thao túng môi trường tâm lý xã hội xung quanh, có ý định tự tử, hoặc là hậu quả của lạm dụng chất gây nghiện. Các bé gái thường tự gây ngộ độc bằng các loại thuốc dược phẩm, trong khi các bé trai có xu hướng lạm dụng ma túy và rượu nhiều hơn. Điều quan trọng là bác sĩ phải xem xét đến khả năng ngộ độc có chủ đích ở nhóm tuổi này, đặc biệt là với các loại thuốc kê đơn hoặc không kê đơn dành cho trẻ hoặc có sẵn trong gia đình, ví dụ như paracetamol, nhất là ở những trẻ có các triệu chứng và bệnh cảnh lâm sàng không phù hợp với bệnh sử được cung cấp. Tất cả các tình huống ngộ độc như vậy đều đòi hỏi phải có biện pháp khắc phục kịp thời.

Thông thường, chẩn đoán ngộ độc trong thực hành nhi khoa khá rõ ràng dựa trên bệnh sử chi tiết do cha mẹ hoặc người giám hộ cung cấp. Mặc dù thường chỉ liên quan đến một chất độc duy nhất, nhưng bác sĩ vẫn nên xem xét khả năng phơi nhiễm với nhiều chất độc. Thỉnh thoảng, bệnh nhân đến khám nhưng không rõ chẩn đoán. Bất kỳ trẻ nào đến khám với tình trạng suy giảm ý thức (obtundation), co giật (seizures), giảm thông khí (hypoventilation), hạ huyết áp (hypotension) hoặc có rối loạn chuyển hóa (metabolic derangement) mà không giải thích được nguyên nhân thì bắt buộc phải loại trừ ngộ độc.

Việc nhận diện một hội chứng ngộ độc (toxidrome), tức là một nhóm các triệu chứng và dấu hiệu đặc trưng, có thể giúp chẩn đoán bệnh. Mặc dù có vô số hội chứng ngộ độc, năm loại nổi bật nhất cùng với các loại thuốc hoặc tác nhân gây ra chúng được trình bày trong Bảng 99.1.