Chẩn đoán, điều trị, và dự phòng nhiễm 2019 novel coronavirus ở trẻ em

Kunling Shen ¹ · Yonghong Yang² · Tianyou Wang³ · Dongchi Zhao⁴ · Yi Jiang⁵ · Runming Jin⁶ · Yuejie Zheng⁷ · Baoping Xu¹ · Zhengde Xie² · Likai Lin⁸ · Yunxiao Shang⁹ · Xiaoxia Lu¹⁰ · Sainan Shu¹¹ · Yan Bai⁶ · Jikui Deng¹² · Min Lu¹³ · Leping Ye¹⁴ · Xuefeng Wang¹⁵ · Yongyan Wang¹⁶ · Liwei Gao¹ · China National Clinical Research Center for Respiratory Diseases · National Center for Children’s Health, Beijing, China · Group of Respirology, Chinese Pediatric Society, Chinese Medical Association · Chinese Medical Doctor Association Committee on Respirology Pediatrics · China Medicine Education Association Committee on Pediatrics · Chinese Research Hospital Association Committee on Pediatrics · Chinese Nongovernment Medical Institutions Association Committee on Pediatrics · China Association of Traditional Chinese Medicine, Committee on Children’s Health and Medicine Research · China News of Drug Information Association, Committee on Children’s Safety Medication · Global Pediatric Pulmonology Alliance

© Bệnh viện Nhi, Trường Đại học Y khoa Zhejiang 2020

Bản tiếng Việt:  Nguyễn Khởi Quân¹, TS. BS. Đoàn Văn Minh^{1, 2}, TS. BS. Nguyễn Hữu Châu Đức^1,3

¹Trường Đại học Y dược Huế;

²Khoa Y học Cổ truyền, Đại học Y Dược Huế;

³Bộ môn Nhi, Đại học Y Dược Huế

TÓM TẮT

Từ khi có sự bùng nổ dịch do nhiễm 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) tại thành phố Vũ Hán, Trung Quốc; tính đến ngày 30 tháng Một năm 2020, có tổng cộng 9692 ca đã được xác định, 15,238 ca nghi ngờ được báo cáo từ khắp 31 tỉnh và thành phố của Trung Quốc. Trong số những ca đã xác định có 1527 ca bệnh nghiêm trọng, 171 ca đã phục hồi và xuất viện, và 213 ca tử vong. Cũng trong số này, có đến 28 trẻ độ tuổi từ 1 tháng đến 17 tuổi đã được báo cáo tại Trung Quốc. Để chuẩn hoá khâu dự phòng và kiểm soát sự lây nhiễm 2019-nCoV ở trẻ em, chúng tôi đề xuất một Uỷ ban gồm nhiều chuyên gia để đưa ra được một Tuyên bố đồng thuận. Tuyên bố này dựa trên tài liệu của Uỷ ban Y tế Quốc gia về Tiêu chuẩn chẩn đoán và điều trị viêm phổi do nhiễm coronavirus chủng mới (phiên bản thứ tư) và các chiến lược chẩn đoán, điều trị được đưa ra trước đó cho nhiễm virus ở trẻ em. Bản tuyên bố đồng thuận này tóm lược các chiến lược hiện tại trong chẩn đoán, điều trị và dự phòng lây nhiễm 2019-nCoV ở trẻ em.

BỐI CẢNH

Vào tháng Mười hai, 2019, một số ca viêm phổi, mà về sau được chứng minh là do một chủng mới coronavirus (được đặt tên “2019-nCoV) xuất hiện tại thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ

Bắc, Trung Quốc. Cho đến ngày 30 tháng Một, 2020, 9692 ca đã được xác định, 15,238 ca nghi ngờ được báo cáo từ khắp 31 tỉnh và thành phố của Trung Quốc. Trong số những ca đã xác định có 1527 ca bệnh nghiêm trọng, 171 ca đã phục hồi và xuất viện, và 213 ca tử vong. Có hai mươi tám trẻ độ tuổi từ 1 tháng đến 17 tuổi đã được báo cáo và chẩn đoán xác định tại Trung Quốc [1].

Coronavirus (CoV) thuộc họ Coronaviridae, bộ Nidovirales. CoVs được chia làm bốn chi là α-, β-, γ-, and δ- coronavirus. Các chi α- và β- chỉ lây nhiễm ở động vật có vú, trong khi γ- và δ-coronavirus chủ yếu lây nhiễm ở chim, một số ít khác lây nhiễm ở động vật có vú. CoVs ở người bao gồm các αcoronavirus (229E và NL63), các β-coronavirus (OC43 và HKUI), coronavirus liên quan đến hội chứng hô hấp vùng Trung Đông (MERS-CoV), coronavirus liên quan đến hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS-CoV) và 2019-nCoV. 2019-nCoV thuộc chi β-coronavirus [2], trong đó gồm virus SARS-like (SL)-CoVZC45 ở dơi, SL-CoVZXC21, SARS-CoV, MERS-CoV, và 2019-nCoV. Nghiên cứu hiện tại tiết lộ rằng 2019-nCoV có thể có nguồn gốc từ động vật hoang dã, nhưng chưa rõ nguồn gốc cụ thể từ loài nào. Bệnh nhân nhiễm 2019nCoV là nguồn lây nhiễm chính. Tuy nhiên, chúng ta cũng nên đặt nặng các trường hợp nhiễm bệnh không triệu chứng có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình truyền bệnh. Các giọt bắn và tiếp xúc là các đường truyền chính [3]. Tiếp xúc gần với các ca nhiễm virus (dù có triệu chứng hay thầm lặng) là con đường lây truyền chính của 2019-nCoV ở trẻ em.

Người ở mọi lứa tuổi đều dễ nhiễm 2019-nCoV. Với người già và những người có bệnh mãn tính nhiều khả năng bệnh sẽ tiến triển nghiêm trọng. Cho đến nay, tất cả các ca bệnh nhi nhiễm 2019-nCoV với kết quả xác định đều bệnh nhẹ và chưa có bất kì trường hợp tử vong nào được báo cáo.

Để chuẩn hóa việc phòng ngừa và điều trị nhiễm trùng 2019nCoV ở trẻ em, chúng tôi đã đề xuất một Ủy ban các chuyên gia để xây dựng tuyên bố đồng thuận này. Tuyên bố này dựa trên Tiêu chuẩn chẩn đoán và điều trị viêm phổi nhiễm trùng Novel coronavirus (phiên bản thứ tư) của Ủy ban Y tế Quốc gia và các chiến lược chẩn đoán và điều trị trước đây đối với nhiễm virus ở trẻ em.

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Dựa trên dữ liệu dịch tễ học hiện tại, thời gian ủ bệnh của nhiễm trùng 2019-nCoV dao động từ 1 đến 14 ngày, chủ yếu là từ 3 đến 7 ngày. Dữ liệu báo cáo hiện tại về các trường hợp nhi khoa cho thấy tuổi khởi phát bệnh dao động từ 1,5 tháng đến 17 tuổi, hầu hết trong số họ có liên hệ chặt chẽ với các trường hợp nhiễm bệnh hoặc là các trường hợp trong cùng gia đình [4]. Trẻ nhiễm bệnh có thể biểu hiện không triệu chứng [5] hoặc có sốt, ho khan và mệt mỏi, một số ít có các triệu chứng hô hấp trên bao gồm nghẹt mũi và chảy mũi nước; một số bệnh nhi có các triệu chứng tiêu hóa bao gồm khó chịu ở bụng, buồn nôn, nôn, đau bụng và tiêu chảy.

2

Hầu hết trẻ nhiễm bệnh có biểu hiện lâm sàng nhẹ. Các bé không có sốt hay triệu chứng viêm phổi với tiên lượng tốt. Hầu hết trong số này phục hồi trong vòng 1-2 tuần sau khởi phát bệnh. Rất ít bé tiến triển thành nhiễm trùng đường hô hấp dưới. Không có trẻ sơ sinh nào bị lây truyền bởi các bà mẹ bị nhiễm 2019-nCoV đã được phát hiện dương tính; và chưa có bất kì trường hợp sơ sinh đã được báo cáo. Cần lưu ý rằng các biểu hiện lâm sàng ở bệnh nhi nên được tìm hiểu thêm sau khi thu thập thêm dữ liệu về các ca bệnh nhi. Hơn nữa, số ca nhiễm có bằng chứng sẽ tăng lên sau khi việc phân tích mầm bệnh được sử dụng rộng rãi.

Dữ liệu từ người lớn tiết lộ rằng các trường hợp nghiêm trọng thường khởi phát khó thở một tuần sau khi khởi bệnh. Các trường hợp nặng có thể nhanh chóng tiến triển thành hội chứng suy hô hấp cấp tính (ARDS), sốc nhiễm trùng, nhiễm toan chuyển hóa kháng trị và rối loạn chức năng đông máu [6, 7]. Mặc dù cho đến nay chưa có báo cáo trường hợp tử vong nào ở trẻ em, nguy cơ tử vong tiềm tàng cần được nhấn mạnh. Triệu chứng lâm sàng ở bệnh nhi tương đối nhẹ hơn so với ở người lớn, tuy vậy ARDS và các trường hợp tử vong cũng đã xảy ra ở trẻ nhiễm bệnh trong thời kỳ SARS và MERS [8-11].