Chẩn đoán Hình ảnh Nhập môn, Ấn bản thứ 5. Phụ lục Điện tử C: Liều Bức xạ và An toàn

Chẩn đoán Hình ảnh Nhập môn: Các Nguyên lý và Dấu hiệu Nhận biết, Ấn bản thứ 5
Tác giả: William Herring, MD, FACR – © 2024 Nhà xuất bản Elsevier
Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên Bản dịch tiếng Việt)

Phụ lục điện tử C: Liều Bức xạ và An toàn

Radiation Dose and Safety
William Herring, MD, FACR
Learning Radiology, e-Appendix C, e35-e38

Bức xạ ion hóa trong Chẩn đoán Hình ảnh

Bằng cách sử dụng các phương thức X-quang thường quy, chụp cắt lớp vi tính (CT), và X-Quang tăng sáng truyền hình (fluoroscopy), hình ảnh chẩn đoán được tạo ra bằng bức xạ ion hóa. Ai cũng biết rằng bức xạ cũng có thể có tác hại nếu sử dụng quá mức hoặc trong những tình huống nhất định. Tất cả các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe nên hiểu những rủi ro liên quan đến phơi nhiễm bức xạ và hạn chế phơi nhiễm khi có thể.

Ba số phận của Bức xạ trong một quy trình Chẩn đoán Hình ảnh

Bức xạ truyền qua là bức xạ đi qua bệnh nhân và tương tác với đầu dò để tạo ra hình ảnh. Thật không may, chỉ khoảng 5% đến 15% bức xạ được tạo ra từ nguồn trở thành bức xạ truyền qua.

Phần lớn bức xạ được tạo ra từ nguồn sẽ trở thành:

• Bức xạ hấp thụ, là bức xạ tương tác với các mô của bệnh nhân, lắng đọng năng lượng của nó trong các mô đó. Đây là nguồn gây phơi nhiễm bức xạ cho bệnh nhân.
• Bức xạ tán xạ, là bức xạ không được truyền qua hoặc hấp thụ bởi bệnh nhân. Khi bức xạ đi qua bệnh nhân, một phần bức xạ thay đổi đường đi ban đầu của nó và tán xạ rời khỏi bệnh nhân theo một hướng khác. Bức xạ tán xạ có thể làm giảm chất lượng hình ảnh và có thể là nguồn phơi nhiễm cho nhân viên (Hình eC.1).

Hình eC.1 Sơ đồ ba số phận của Bức xạ. Trong một quy trình sử dụng bức xạ ion hóa (như X-quang thường quy), bức xạ được tạo ra từ ống tia X có thể (1) được truyền qua bệnh nhân để tạo ra hình ảnh trên đầu dò (đường trắng), (2) bị bệnh nhân hấp thụ, đây là nguồn phơi nhiễm bức xạ của bệnh nhân (đường đen), hoặc (3) tán xạ khi bức xạ thay đổi đường đi, điều này có thể dẫn đến suy giảm chất lượng hình ảnh và phơi nhiễm cho nhân viên chẩn đoán hình ảnh (đường vàng). (Hình ảnh do Sherif Saad, MD cung cấp.)

Các phép đo Bức xạ

Bức xạ hấp thụ được đo bằng liều hấp thụ. Đơn vị của liều hấp thụ là Gray (Gy), là năng lượng được hấp thụ trên một đơn vị khối lượng (kilogram).

• Đơn vị cũ hơn cho liều hấp thụ là rad, trong đó 1 Gy bằng 100 rad. Liều hấp thụ không tính đến tác động sinh học của bức xạ.

Thay vào đó, liều tương đương và liều hiệu dụng cố gắng tương quan liều hấp thụ với các tác động sinh học tiềm tàng trên các loại mô khác nhau. Đơn vị cho các liều này là Sievert (Sv) hoặc rem, trong đó 1 Sv bằng 100 rem.

Tác động sinh học của Bức xạ

Bức xạ gây ra các tác động sinh học ở cấp độ tế bào bằng cách (1) làm hỏng trực tiếp các phân tử hoặc (2) gián tiếp bằng cách tạo ra các gốc tự do để phá vỡ quá trình trao đổi chất của tế bào.