CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT CÁC TRIỆU CHỨNG THƯỜNG GẶP, ẤN BẢN THỨ 7
(Differential Diagnosis of Common Complaints, Seventh Edition)
Tác giả: Seller, Robert H., MD – Nhà xuất bản: Elsevier
Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng

Chương 11: Chóng mặt/Choáng váng và Xây xẩm

Dizziness/Lightheadedness and Vertigo
Robert H. Seller, MD; Andrew B. Symons, MD, MS
Differential Diagnosis of Common Complaints, 11, 131-141

Chóng mặt là một lý do phổ biến khiến bệnh nhân trên 75 tuổi đến gặp bác sĩ và có liên quan đến nguy cơ té ngã gia tăng ở người cao tuổi. Ước tính có ¼ số người trên 65 tuổi và ½ số người trên 85 tuổi trải qua một dạng “chóng mặt” nào đó. Tuy nhiên, hầu hết bệnh nhân phàn nàn về chóng mặt không có vấn đề về tai. Bệnh sử cẩn thận đặc biệt quan trọng đối với những bệnh nhân này. Bác sĩ trước tiên phải xác định xem bệnh nhân có bị Xây xẩm thực sự hay chóng mặt/choáng váng (Hình 11.1).

Hình 11.1 Sơ đồ đánh giá ban đầu bệnh nhân bị chóng mặt.

Xây xẩm thực sự là một ảo giác về chuyển động. Xây xẩm khách quan là ảo tưởng rằng môi trường xung quanh đang di chuyển. Xây xẩm chủ quan là cảm giác rằng, khi nhắm mắt, cơ thể hoặc đầu của một người đang di chuyển hoặc quay trong không gian.

Ngược lại, choáng váng, chóng mặt, và xây xẩm thể hiện một cảm giác sắp ngất (tiền ngất – near-syncope); điều này không đi kèm với ngất thực sự hoặc cảm giác quay hoặc chuyển động. Một số bệnh nhân mô tả choáng váng là thiếu sức lực hoặc yếu toàn thân và có thể cảm thấy rằng họ sẽ ngất đi nếu không nằm xuống; triệu chứng này thường cải thiện nhanh chóng khi nằm nghỉ. Choáng váng, chóng mặt, và tiền ngất phải được phân biệt với ngất thực sự (không được thảo luận trong chương này), vốn có ý nghĩa nghiêm trọng hơn, đặc biệt ở bệnh nhân cao tuổi.

Xây xẩm thực sự

Cơ địa Bệnh nhân

Hầu hết các đợt Xây xẩm ở trẻ em là lành tính và tự giới hạn, ngoại trừ những đợt liên quan đến rối loạn co giật. Xây xẩm hiếm khi là triệu chứng ban đầu của một cơn động kinh; khi đó, nó có thể được theo sau bởi mất ý thức tạm thời hoặc mất trí nhớ về sự kiện. Mặc dù Xây xẩm thực sự không phổ biến ở trẻ em, chúng có thể phàn nàn về Xây xẩm sau một nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc một nhiễm virus cấp tính trong đó thính giác cũng bị rối loạn. Các nguyên nhân phổ biến nhất của Xây xẩm ở trẻ em là đau nửa đầu hoặc chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV – benign paroxysmal positional vertigo), thường được gọi là chóng mặt tư thế lành tính. Xây xẩm có thể là thứ phát sau viêm mê đạo do virus cấp tính. Trẻ em bị viêm tai giữa thanh dịch thường không phàn nàn về chóng mặt hoặc Xây xẩm nhưng có thể có các rối loạn thăng bằng không rõ ràng. Xây xẩm hoặc đau đầu có thể phát triển ở trẻ em vài tuần sau một chấn thương đầu. Khi Xây xẩm kịch phát xảy ra ở trẻ em có tiền sử gia đình bị đau nửa đầu, nó có thể đại diện cho một đau nửa đầu tiền đình.

Ở người lớn, Xây xẩm thực sự thường do BPPV, hội chứng (hoặc bệnh) Ménière, và viêm mê đạo. Các thuốc gây độc cho tai và giữ muối, u dây thần kinh âm thanh, và rối loạn chức năng thân não là những nguyên nhân ít phổ biến hơn.

Để tạo điều kiện chẩn đoán, Xây xẩm có thể được phân thành các nguyên nhân trung ương và ngoại biên. Xây xẩm trung ương do các tổn thương thân não hoặc tiểu não gây ra và đi kèm với song thị, khó nói, khó nuốt, dị cảm, đau đầu, và mất điều hòa. Xây xẩm ngoại biên do các vấn đề của tai trong hoặc dây thần kinh tiền đình gây ra và thường có thể được chẩn đoán dựa trên thời gian của các triệu chứng.