Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, ấn bản thứ 7 (2026)
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 7th Edition
Biên tập viên chính: Clive R. G. Quick, Suzanne Biers, Tan Arulampalam, Philip J. Deakin
Dịch & Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng – (C) 2026 Elsevier

Chương 29. Rối loạn vận động, cấu trúc và tưới máu đại tràng

Disorders of large bowel motility, structure and perfusion
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 29, 435-446

Giới thiệu

Hội chứng ruột kích thích, táo bón mạn tính và bệnh túi thừa

Các bệnh lý này xuất phát từ rối loạn chức năng nhu động và ít nhất một phần là do chế độ ăn phương Tây tinh chế cao. Viêm mạn tính là quá trình bệnh lý tiềm ẩn trong nhiều tình trạng này. Các yếu tố di truyền ngoại gen (epigenetic) có khả năng đóng một vai trò nào đó, và ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy sự tương tác phức tạp giữa các sinh vật của hệ vi sinh đường ruột (microbiome) và hệ thống miễn dịch tham gia vào các cơ chế cân bằng nội môi quan trọng của cơ quan này. Các rối loạn được thảo luận trong chương này có thể được coi là bệnh đặc thù ở các xã hội có thu nhập cao.

Hội chứng ruột kích thích (Irritable bowel syndrome – IBS) gây ra sự khó chịu ở bụng rất phiền toái ở những người bệnh trẻ tuổi, trong khi táo bón mạn tính có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Bệnh túi thừa có lẽ được khởi phát và duy trì bởi các yếu tố chế độ ăn uống lâu dài. Những rối loạn này đòi hỏi đáng kể thời gian làm việc của các bác sĩ gia đình, bác sĩ nội khoa và phẫu thuật viên, tuy nhiên chúng phần lớn có thể phòng ngừa được. Một trăm năm trước, những bệnh này hầu như không được biết đến ở phương Tây (ngoại trừ sự ám ảnh về táo bón), cũng như hiện nay chúng vẫn hiếm gặp ở các cộng đồng nông thôn tại nhiều quốc gia thu nhập thấp.

Ngoài việc điều trị triệu chứng, ý nghĩa ngoại khoa chính nằm ở việc phân biệt các tình trạng này với bệnh viêm ruột (IBD) ở người trẻ và ung thư đại tràng ở người lớn tuổi. Chúng có một số triệu chứng chung:

• Các cơn đau bụng ngắt quãng, có thể đau dữ dội.
• Thói quen đi ngoài thất thường.
• Chướng bụng và trung tiện quá mức.

Xoắn đại tràng sigma

Đây là một tình trạng cấp tính trên nền mạn tính (acute-on-chronic), là hậu quả của sự giãn mạn tính đại tràng sigma bao gồm cả việc xoắn cấp tính của quai sigma trên một mạc treo hẹp. Kết quả là tắc nghẽn hoàn toàn và giãn to khủng khiếp của quai ruột bị đóng kín (xem Hình 29.1 bên dưới).

Loạn sản mạch máu đại tràng và viêm đại tràng thiếu máu cục bộ