Hội chứng Buồng trứng Đa nang. CHƯƠNG 15. QUẢN LÝ DƯỢC LÝ CHO HỘI CHỨNG BUỒNG TRỨNG ĐA NANG: CHỨNG RẬM LÔNG VÀ MỤN TRỨNG CÁ

Hội chứng Buồng trứng Đa nang: Từ Cơ sở Khoa học đến Các Tiến bộ Lâm sàng trong Suốt Cuộc đời | Polycystic Ovary Syndrome – Basic Science to Clinical Advances Across the Lifespan.
Biên tập: Rehana Rehman and Aisha Sheikh | (C) 2025 Nhà xuất bản Elsevier.
Dịch và Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng, Ts.Bs. Ngô Đức Kỷ

CHƯƠNG 15. QUẢN LÝ DƯỢC LÝ CHO HỘI CHỨNG BUỒNG TRỨNG ĐA NANG: CHỨNG RẬM LÔNG VÀ MỤN TRỨNG CÁ

SADIA MASOOD VÀ SHAYANA RUKHSAR HASHMANI

Giới Thiệu

Mụn trứng cá (acne vulgaris) và chứng rậm lông (hirsutism) là những vấn đề rất đáng lo ngại và phổ biến ở nữ giới mắc hội chứng buồng trứng đa nang (polycystic ovary syndrome – PCOS). Có rất nhiều lựa chọn điều trị có sẵn cho cả hai tình trạng này. Đối với chứng rậm lông, các thuốc không hoàn toàn có hiệu quả trên những sợi lông đã chuyển thành lông tận (terminalized hairs), do đó cần phải loại bỏ những sợi lông không mong muốn này bằng phương pháp cơ học. Việc điều trị chứng rậm lông đòi hỏi liệu pháp dùng thuốc để làm giảm sự bài tiết androgen và để loại bỏ phần lông tận (terminal hair) hiện có. Các thủ thuật thẩm mỹ như triệt lông bằng điện (electrolysis) và ly giải quang nhiệt bằng laser (laser photothermolysis) là những phương thức rất hiệu quả trong việc tẩy lông cơ học. Điều trị nội khoa (medical therapy) hiệu quả cho chứng rậm lông là sử dụng các thuốc kháng androgen (antiandrogen drugs). Mụn trứng cá có thể được điều trị bằng nhiều loại thuốc bôi tại chỗ và thuốc toàn thân khác nhau. Lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của mụn trứng cá và tác động của nó đối với chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Các phương thức điều trị khác nhau bao gồm kháng sinh bôi tại chỗ và toàn thân, thuốc retinoid, thuốc kháng androgen, và ức chế androgen bằng thuốc tránh thai đường uống kết hợp.

Điều Trị Chứng Rậm Lông

Sự phát triển của lông là một quá trình có tính chu kỳ diễn ra chậm. Chứng rậm lông là một vấn đề phổ biến mà tác động của nó thường bị đánh giá thấp. Phải mất nhiều tháng mới có thể thấy được đáp ứng lâm sàng của các loại thuốc dùng để điều trị chứng rậm lông, và có thể mất hơn một năm để quan sát được toàn bộ lợi ích. Thêm vào đó, điều trị chứng rậm lông là điều trị triệu chứng; sau khi ngừng điều trị, sẽ có sự đảo ngược các thay đổi trong sự phát triển của lông, đặc biệt là ở những cá nhân bị cường androgen (hyperandrogenic). Tuy nhiên, các phương pháp điều trị nên được duy trì trong một khoảng thời gian dài hơn và cần chú ý đến sự an toàn của bệnh nhân. Sự chuyển thành lông tận (hair terminalization) là một quá trình không thể đảo ngược, và các loại thuốc không hoàn toàn có tác dụng đối với phần lông tận, do đó việc tẩy lông thường là cần thiết. Có nhiều lựa chọn điều trị khác nhau, và khi được tinh chỉnh phù hợp với hồ sơ lâm sàng của từng cá nhân, có thể đạt được kết quả tốt. Các kỹ thuật điều trị không dùng thuốc nên được sử dụng kết hợp với liệu pháp dược lý trong điều trị chứng rậm lông.

Các Biện Pháp Thẩm Mỹ Và Tẩy Lông Trực Tiếp

Việc loại bỏ lông trực tiếp có thể đạt được bằng cách sử dụng các kỹ thuật không vĩnh viễn. Những biện pháp này bao gồm cạo lông, sử dụng các chất tẩy lông (depilatory agents), nhổ lông bằng sáp (waxing) và nhổ lông bằng chỉ (threading). Tẩy trắng lông ở những vùng bị ảnh hưởng để có màu sắc tương đồng với màu da là một hình thức ngụy trang. Những biện pháp này chỉ mang tính tạm thời và có thể được lặp lại bất cứ khi nào cần thiết. Chúng có thể gây kích ứng da, nhưng tương đối rẻ tiền, đồng thời cũng hiệu quả và an toàn.

Triệt lông bằng ánh sáng (photoepilation) bao gồm liệu pháp laser và liệu pháp ánh sáng xung cường độ cao (intense pulsed light therapy). Phương pháp này giúp loại bỏ lông sẫm màu một cách nhanh chóng thông qua quá trình ly giải quang nhiệt (photothermolysis) bằng cách phá hủy có chọn lọc phần chứa sắc tố của nang lông. Cần phải thực hiện vài chu kỳ điều trị, với khoảng thời gian giữa các lần điều trị phụ thuộc vào vùng cơ thể được can thiệp. Các phương pháp điều trị bằng laser ít gây khó chịu hơn nhiều và mang lại đáp ứng nhanh hơn đáng kể so với phương pháp triệt lông bằng điện.

Triệt lông bằng điện (electrolysis) là phương pháp điều trị được ưa chuộng đối với những vùng lông có sắc tố nhạt vì nguồn sáng của laser chỉ phá hủy các nang lông ở kỳ phát triển (anagen hair follicles) có vùng hành lông (bulb areas) sẫm màu. Các tác dụng phụ chính của liệu pháp laser và ánh sáng xung cường độ cao bao gồm tăng sắc tố sau viêm (postinflammatory pigmentation), viêm nang lông (folliculitis), tái hoạt động của virus herpes simplex và chứng rậm lông nghịch lý (paradoxic hypertrichosis). Những biến chứng này có thể tránh được bằng cách sử dụng thời gian xung dài; laser bước sóng dài được truyền dẫn cùng với thiết bị làm mát da thích hợp là chế độ triệt lông bằng ánh sáng được ưu tiên.

Phương pháp triệt lông bằng điện có thể loại bỏ lông vĩnh viễn vì nó hoạt động bằng cách làm suy yếu nhú bì (dermal papilla) và cuối cùng gây ra sự phá hủy hoàn toàn. Phương pháp này sử dụng một cây kim nhỏ châm vào từng nang lông riêng biệt để phá hủy nang lông thông qua dòng điện (triệt lông bằng điện một chiều – galvanic electrolysis), dòng điện xoay chiều tần số cao (ly giải nhiệt – thermolysis), hoặc sự kết hợp của cả hai. Nhược điểm lớn của kỹ thuật này là để lại sẹo, viêm nang lông và tăng sắc tố (hyperpigmentation). Do gây ra sự khó chịu và tốn kém, phương pháp này thường chỉ được sử dụng để điều trị cho những vùng cơ thể giới hạn.

Điều Trị Nội Khoa

Liệu pháp bôi tại chỗ

Eflornithine là một thuốc bôi tại chỗ đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chấp thuận, được sử dụng để làm giảm phần lông trên khuôn mặt không mong muốn ở phụ nữ. Nó là một chất ức chế không thể đảo ngược đối với enzyme ornithine decarboxylase, một enzyme xúc tác cho bước giới hạn tốc độ tổng hợp polyamine ở nang lông, vốn rất cần thiết cho sự phát triển của lông. Phải mất khoảng 6 đến 8 tuần để thấy được tác dụng lâm sàng và thuốc nên được sử dụng thường xuyên để ngăn ngừa sự phát triển của lông. Đây là một phương pháp hỗ trợ hữu ích cho việc triệt lông bằng ánh sáng và mang lại một sự đáp ứng nhanh chóng.

Liệu pháp toàn thân

Thuốc tránh thai đường uống kết hợp (Combination Oral Contraceptives) Sự kết hợp giữa liệu pháp estrogen và progestin dưới dạng thuốc tránh thai đường uống kết hợp là liệu pháp nội tiết tuyến đầu cho mụn trứng cá và chứng rậm lông. Sự kết hợp estrogen-progestin ức chế trục dưới đồi – tuyến yên – buồng trứng, giúp làm giảm sự bài tiết androgen dư thừa từ buồng trứng. Thuốc giúp điều hòa chu kỳ kinh nguyệt và làm giảm mụn trứng cá cũng như chứng rậm lông. Các thuốc tránh thai đường uống kết hợp được đóng gói sao cho các thành phần hoạt chất được uống mỗi ngày một lần trong 21 ngày liên tiếp. Việc lựa chọn loại thuốc tránh thai nào phụ thuộc vào các dấu hiệu lâm sàng và cân nhắc về chi phí của từng bệnh nhân cụ thể.

Thuốc đối kháng thụ thể Androgen (Antiandrogen Receptor Antagonists) Liệu pháp kháng androgen kết hợp với một loại thuốc tránh thai đường uống làm giảm chứng rậm lông, và tỷ lệ đáp ứng có sự thay đổi ở từng cá nhân. Thuốc kháng androgen ức chế quá trình chuyển đổi lông tơ (vellus) thành lông tận (terminal hairs) do androgen gây ra, từ đó làm giảm sự phát triển của lông. Tuy nhiên, do chu kỳ phát triển kéo dài của các nang lông, hiệu quả tối đa của các thuốc này không thể nhận thấy được trong vòng 9 đến 12 tháng. Nên kê đơn biện pháp tránh thai trong khi đang sử dụng liệu pháp kháng androgen, và lựa chọn tránh thai tối ưu trong bối cảnh này là một loại thuốc tránh thai đường uống kết hợp bởi vì đây là phương pháp điều trị tốt nhất cho tình trạng kinh nguyệt không đều thường do các thuốc kháng androgen gây ra. Thuốc kháng androgen có tác động nhỏ lên những bất thường về chuyển hóa đi kèm với PCOS. Hiện có một số loại thuốc kháng androgen khác nhau.

Spironolactone Spironolactone là một chất đối kháng aldosterone sở hữu các đặc tính kháng androgen, được sử dụng để điều trị chứng rậm lông. Theo truyền thống, thuốc được sử dụng như một thuốc lợi tiểu để quản lý bệnh tăng huyết áp. Nó tác động lên nang lông bằng cách cạnh tranh tại các thụ thể androgen và thay thế dihydrotestosterone ở bào tương và các thụ thể nhân. Đây là loại thuốc kháng androgen có sẵn an toàn nhất và hiệu quả nhất. Khi kết hợp với thuốc tránh thai đường uống, nó làm giảm mức độ của chứng rậm lông.

Bắt đầu sử dụng Spironolactone ở liều thấp và tăng dần cho đến liều điều trị tối đa. Cần khoảng 9 đến 12 tháng điều trị để đạt được hiệu quả mong muốn do chu kỳ phát triển của lông kéo dài. Liều lượng có thể được giảm dần sau 1 năm điều trị. Điện giải đồ và các xét nghiệm chức năng gan nên được theo dõi sau khi bắt đầu điều trị. Các tác dụng phụ bao gồm lợi tiểu thoáng qua, mệt mỏi, chứng khát nhiều (polydipsia), rong kinh (menorrhagia), căng tức vú, và xuất huyết tiêu hóa (gastrointestinal bleeding); tuy nhiên, không có vấn đề dài hạn nào được ghi nhận.