Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). C2. ĐÁI THÁO ĐƯỜNG: CÁC BIẾN CHỨNG CẤP TÍNH VÀ MẠN TÍNH

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. 

CHƯƠNG 2. ĐÁI THÁO ĐƯỜNG: CÁC BIẾN CHỨNG CẤP TÍNH VÀ MẠN TÍNH

Diabetes Mellitus: Acute and Chronic Complications
Rebecca C. Rosenberg; Adnin Zaman; Cecilia C. Low Wang

1. Các biến chứng cấp tính của đái tháo đường là gì?

Nhiễm toan ceton do đái tháo đường (diabetic ketoacidosis – DKA), trạng thái tăng áp lực thẩm thấu do tăng glucose máu (hyperglycemic hyperosmolar state – HHS), và hạ glucose máu (hypoglycemia).

2. Các triệu chứng của tăng glucose máu là gì?

Người bệnh thường không có triệu chứng, nhưng khi tình trạng tăng glucose máu trở nên nghiêm trọng, người bệnh có thể báo cáo “chứng 3 nhiều” – đái nhiều (polyuria), khát nhiều/uống nhiều (polydipsia), và ăn nhiều (polyphagia) cùng với nhìn mờ và mệt mỏi. Người bệnh cũng có thể nhận thấy các bệnh lý nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc sinh dục xuất hiện thường xuyên hơn, và/hoặc các vết nhiễm trùng hoặc loét da chậm lành. Trong tình trạng thiếu hụt insulin, người bệnh rơi vào trạng thái dị hóa (catabolic state) và gặp phải tình trạng sụt cân. Một số người bệnh báo cáo cảm giác kích động hoặc lú lẫn, mặc dù điều này không phổ biến.

3. Nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA) là gì, và tình trạng này phổ biến như thế nào?

DKA là viết tắt của nhiễm toan ceton do đái tháo đường (diabetic ketoacidosis). Cần có ba yếu tố để chẩn đoán: tăng glucose máu không kiểm soát (gần đây đã được hạ thấp tiêu chuẩn từ > 250 mg/dL [13,9 mmol/L] xuống > 200 mg/dL [11,1 mmol/L]) hoặc bất kỳ mức độ tăng glucose máu nào ở người đã biết mắc bệnh đái tháo đường, nhiễm toan chuyển hóa (metabolic acidosis), và nồng độ ceton tăng cao. Tình trạng này xảy ra thường xuyên hơn ở người bệnh đái tháo đường týp 1 và là biểu hiện khởi phát đầu tiên của đái tháo đường týp 1 ở khoảng 25% người bệnh. Nhiễm toan ceton do đái tháo đường là nguyên nhân của 206.000 ca nhập viện tại Hoa Kỳ mỗi năm. Tỷ lệ mắc mới (incidence) nhiễm toan ceton do đái tháo đường ở người lớn thay đổi tùy thuộc vào quần thể nghiên cứu nhưng ước tính xảy ra ở 5-8% người lớn mắc đái tháo đường týp 1 mỗi năm. Tỷ lệ mắc nhiễm toan ceton do đái tháo đường cao nhất xảy ra ở trẻ em và người lớn dưới 45 tuổi. Nhóm người lớn trẻ tuổi này cũng có tỷ lệ nhập viện vì nhiễm toan ceton do đái tháo đường cao gấp 27 lần so với người lớn từ 65 tuổi trở lên. Mạng lưới Phòng khám Trao đổi Đái tháo đường týp 1 (T1D Exchange Clinic Network) cho thấy thanh niên từ 18-25 tuổi có tỷ lệ mắc nhiễm toan ceton do đái tháo đường cao nhất nói chung.

4. Tỷ lệ tử vong do nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA) là bao nhiêu?