Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 36. CÁC BỆNH LÝ ÁC TÍNH TUYẾN THƯỢNG THẬN

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. 

CHƯƠNG 36. CÁC BỆNH LÝ ÁC TÍNH TUYẾN THƯỢNG THẬN

Adrenal Malignancies
Kenneth D. Tompkins; Lauren Fishbein; Katja Kiseljak-Vassiliades
Endocrine Secrets, CHAPTER 36, 346-354

1. Những Loại Ung Thư Nào Xảy Ra Ở Tuyến Thượng Thận?

Ung thư biểu mô vỏ thượng thận (Adrenocortical carcinomas – ACC) khởi phát từ vỏ thượng thận, trong khi u tủy thượng thận (Pheochromocytomas) phát triển từ tủy thượng thận. Ung thư biểu mô vỏ thượng thận (ACC) là một bệnh lý ác tính hiếm gặp, với tỷ lệ mắc khoảng 0,7–2 người trưởng thành trên một triệu dân mỗi năm. U tủy thượng thận di căn (Metastatic pheochromocytomas) cũng có tỷ lệ hiếm gặp tương tự, dao động từ 2–8 ca trên một triệu dân. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hiện không còn phân loại u tủy thượng thận thành lành tính hay ác tính, mà thay vào đó sử dụng thuật ngữ khu trú (Localized) hoặc di căn (Metastatic). Mọi khối u tủy thượng thận đều có tiềm năng di căn. Ngoài ra, bác sĩ cũng có thể phát hiện các tổn thương ung thư di căn đến tuyến thượng thận từ những khối u ác tính nguyên phát ở các cơ quan khác (như ung thư biểu mô tế bào nhỏ ở phổi, ung thư biểu mô tế bào thận, u hắc tố, ung thư biểu mô tuyến dạ dày, ung thư biểu mô tuyến tế bào gan, ung thư biểu mô tuyến thực quản và ung thư biểu mô vú).

2. Ung Thư Biểu Mô Vỏ Thượng Thận Biểu Hiện Trên Lâm Sàng Như Thế Nào?

Ung thư biểu mô vỏ thượng thận (ACC) có thể biểu hiện qua các triệu chứng và dấu hiệu của tình trạng tiết dư thừa hormone steroid (Steroid hormone) (gặp ở <40–60% trường hợp), hiệu ứng khối choán chỗ (Mass effects) gây đau bụng hoặc đau vùng mạn sườn (<33%), hoặc đơn thuần là một khối u tuyến thượng thận (Adrenal mass) phát hiện tình cờ qua chẩn đoán hình ảnh ổ bụng vì những lý do không liên quan (<20–30%).

3. Những Đặc Điểm Lâm Sàng Nào Thường Gặp Ở Ung Thư Biểu Mô Vỏ Thượng Thận Có Tiết Hormone Steroid?

Ung thư biểu mô vỏ thượng thận có chức năng (Functioning ACC) tiết ra cortisol, nội tiết tố nam (Androgens), aldosterone hoặc estrogen — dưới dạng đơn độc hoặc đôi khi kết hợp nhiều loại. Tình trạng sản xuất dư thừa cortisol là phổ biến nhất (chiếm 40–60% các trường hợp) và dẫn đến hội chứng Cushing (Cushing’s syndrome). Tình trạng tiết androgen, gặp ở <25% các trường hợp, gây ra chứng rậm lông và nam hóa (Virilization) ở nữ giới, cũng như dậy thì sớm (Precocious puberty) ở trẻ em. Tình trạng tiết aldosterone gây ra tăng huyết áp và hạ kali máu (hội chứng Conn/cường aldosterone tiên phát). Việc sản xuất dư estrogen (hiếm gặp) gây rối loạn kinh nguyệt ở nữ giới, và chứng vú to kèm theo suy sinh dục (Hypogonadism) ở nam giới. Nếu một người bệnh mang khối u tuyến thượng thận có biểu hiện tiết nhiều loại hormone cùng lúc, bác sĩ cần nghi ngờ cao độ đây là ung thư biểu mô vỏ thượng thận (ACC) thay vì một u tuyến thượng thận lành tính (Benign adrenal adenoma).

4. Những Đặc Điểm Hình Ảnh Nào Gợi Ý Rõ Nhất Về Một Ung Thư Biểu Mô Vỏ Thượng Thận?