Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 55. CHỨNG RẬM LÔNG VÀ NAM HÓA

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận.

CHƯƠNG 55. CHỨNG RẬM LÔNG VÀ NAM HÓA

Hirsutism and Virilization
Tamis M. Bright

Endocrine Secrets, CHAPTER 55, 520-526

1. Định nghĩa chứng rậm lông

Chứng rậm lông (Hirsutism) là sự phát triển quá mức của lông tận (terminal hair) ở các vùng cơ thể phụ thuộc androgen: môi trên, cằm, tóc mai, dái tai, chóp mũi, lưng, ngực, quầng vú, nách, bụng dưới, tam giác mu và mặt trước đùi. Chứng rậm lông ảnh hưởng đến 5–10% phụ nữ và thường đi kèm với tình trạng kinh nguyệt không đều và mụn trứng cá. Bác sĩ lâm sàng cần phân biệt chứng rậm lông với chứng rậm lông tơ (hypertrichosis), đây là sự gia tăng lượng lông tơ (vellus hair) hoàn toàn không phụ thuộc vào androgen. Chúng ta có thể định lượng mức độ rậm lông bằng cách sử dụng hệ thống tính điểm Ferriman-Gallwey sửa đổi, hệ thống này chấm điểm dựa trên lượng lông tận phát triển ở mỗi vùng trong số chín vùng cơ thể nhạy cảm với androgen.

2. Định nghĩa chứng nam hóa

Chứng nam hóa (Virilization) đề cập đến tình trạng rậm lông, mụn trứng cá và kinh nguyệt không đều, đi kèm với các dấu hiệu nam tính hóa cơ thể có thể bao gồm: giọng nói trầm hơn, tăng khối lượng cơ, hói đầu vùng thái dương, phì đại âm vật (clitoromegaly), và tăng ham muốn tình dục. Chứng nam hóa là hệ quả của nồng độ androgen tuần hoàn tăng cao, sát mức hoặc nằm trong khoảng giá trị sinh lý của nam giới, và nguyên nhân thường xuất phát từ một khối u tiết androgen.

3. Androgen được sản xuất ở đâu?

Hai mươi lăm phần trăm lượng testosterone ở phụ nữ có nguồn gốc từ buồng trứng, 25% từ tuyến thượng thận, và 50% từ quá trình chuyển hóa ngoại vi của androstenedione (một chất được sản xuất bởi cả buồng trứng và tuyến thượng thận). Testosterone được chuyển đổi thành dihydrotestosterone (DHT) nhờ vào enzyme 5-alpha-reductase có mặt trong các nang lông, hoặc chuyển hóa thành estradiol nhờ enzyme aromatase hiện diện trong mô mỡ (Hình 55.1). DHT liên kết với các thụ thể androgen và chịu trách nhiệm cho việc biến đổi các lớp lông tơ thành lông tận thô cứng. Các nang lông cũng chứa các enzyme có khả năng chuyển đổi dehydroepiandrosterone (DHEA) (được sản xuất bởi tuyến thượng thận) và androstenedione thành testosterone.