Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 9. QUẢN LÝ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG Ở NGƯỜI BỆNH UNG THƯ

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. 

CHƯƠNG 9. QUẢN LÝ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG Ở NGƯỜI BỆNH UNG THƯ

Diabetes Management in Cancer Patients
Elizabeth Tupta
Endocrine Secrets, CHAPTER 9, 108-117

1. Đái Tháo Đường Có Liên Quan Đến Nguy Cơ Ung Thư Không?

Có. Người bệnh đái tháo đường bị tăng 20-25% nguy cơ phát triển ung thư so với những người không mắc bệnh. Hầu hết các nghiên cứu đã đánh giá nguy cơ ung thư và bệnh đái tháo đường típ 2 (type 2 diabetes – T2DM) và phát hiện ra rằng đái tháo đường típ 2 có liên quan đến nguy cơ mắc ung thư gan, tuyến tụy và nội mạc tử cung cao gấp 2 lần, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại tràng, trực tràng, buồng trứng và bàng quang gấp 1,5 lần. Mối liên hệ giữa nguy cơ ung thư và đái tháo đường típ 1 (type 1 diabetes – T1DM) ít được nghiên cứu hơn, nhưng bệnh lý này cũng cho thấy sự liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc khối u ác tính (malignancy), đặc biệt là ung thư gan, tuyến tụy và nội mạc tử cung, cũng như ung thư tuyến giáp, dạ dày, thận và phổi.

Mối quan hệ giữa bệnh đái tháo đường và ung thư là mối quan hệ nhân quả (causal) hay tương quan (correlational) vẫn chưa rõ ràng. Các cơ chế trực tiếp khả thi làm tăng nguy cơ ung thư bao gồm tăng glucose máu (hyperglycemia), tăng insulin máu (hyperinsulinemia), nồng độ yếu tố tăng trưởng giống insulin 1 (insulin-like growth factor 1 – IGF-1) tăng cao, sự gia tăng các cytokine gây viêm (inflammatory cytokines) và những thay đổi trong con đường tín hiệu insulin. Các mối liên kết gián tiếp bao gồm các yếu tố nguy cơ nền chung như tuổi tác, béo phì, thói quen uống rượu, thiếu hoạt động thể chất và hút thuốc. Cần có thêm các nghiên cứu chặt chẽ hơn để xác định xem liệu có mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa bệnh đái tháo đường và ung thư hay không.

2. Những Người Bệnh Mắc Đái Tháo Đường Và Ung Thư Có Tiên Lượng Xấu Hơn Không?

Các nghiên cứu cho thấy người lớn mắc bệnh đái tháo đường có nguy cơ tử vong do ung thư (cancer mortality) cao hơn so với những cá nhân không mắc bệnh (tỷ số nguy cơ (hazard ratio) = 1,25). Nguy cơ tử vong mạnh nhất có liên quan đến ung thư gan, đại trực tràng, buồng trứng, phổi, bàng quang và vú. Nguy cơ này đã giảm đáng kể sau khi điều chỉnh theo nồng độ glucose máu lúc đói và hemoglobin A1c, điều này khẳng định rằng việc kiểm soát glucose máu (glycemic control) kém sẽ tác động tiêu cực đến các kết cục ung thư.

3. Những Yếu Tố Nào Có Thể Góp Phần Làm Tăng Nguy Cơ Tử Vong Do Ung Thư Ở Người Bệnh Đái Tháo Đường?

1. Tình trạng tăng glucose máu:

• Thúc đẩy quá trình chuyển hóa và sự phát triển của tế bào khối u thông qua việc tăng cường hấp thu glucose.
• Kích thích các con đường IGF-1 nhằm thúc đẩy sự hình thành mạch máu mới (angiogenesis) và di căn (metastases).
• Làm tăng nồng độ các gốc oxy phản ứng (reactive oxygen species – ROS), từ đó có thể thúc đẩy đột biến DNA và quá trình tiến triển của tế bào khối u.

2. Tình trạng tăng insulin máu:

• Kích thích các thụ thể insulin và IGF-1, vốn được biểu hiện trên bề mặt các tế bào ung thư và chịu trách nhiệm cho sự phát triển, xâm lấn và di căn của khối u.
• Làm tăng nồng độ estrogen và testosterone tự do ở phụ nữ và nam giới thông qua việc giảm quá trình tổng hợp globulin gắn hormone sinh dục (sex-hormone-binding globulin – SHBG) tại gan và tăng sản xuất androgen ở buồng trứng, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư vú và nội mạc tử cung.

3. Các cytokine gây viêm:

• Tình trạng đề kháng insulin (insulin resistance) và bệnh béo phì đi kèm làm tăng nồng độ các axit béo tự do và các cytokine tiền viêm như yếu tố hoại tử khối u alpha (tumor necrosis factor-alpha) và interleukin-6, tất cả đều có thể đóng vai trò trong quá trình hình thành bệnh lý ác tính và tiến triển ung thư.

4. Hệ thống miễn dịch suy yếu:

• Tình trạng suy giảm miễn dịch bẩm sinh có thể làm giảm hiệu quả của các liệu pháp điều trị ung thư.

5. Các tình trạng bệnh lý đồng mắc:

• Người bệnh đái tháo đường có nguy cơ cao mắc các bệnh lý nền đồng mắc khác như bệnh tim mạch, bệnh thận và bệnh thần kinh ngoại biên, những tình trạng này có thể cản trở khả năng áp dụng các liệu pháp điều trị tích cực và làm tăng rủi ro gặp phải các độc tính giới hạn liều (dose-limiting toxicities).

4. Tại Sao Kiểm Soát Glucose Máu Lại Quan Trọng Ở Nhóm Người Bệnh Ung Thư?