Khí máu và các Xét nghiệm trong Hồi sức Cấp cứu, Ấn bản thứ 3
(Blood Gases and Critical Care Testing, Third Edition)
Tác giả: Toffaletti, John G., PhD – Nhà xuất bản Elsevier – Biên dịch: Ths.Bs Lê Đình Sáng

Chương 10: Lấy và xử lý mẫu: ảnh hưởng đến các phân tích khí máu, Na, K, Ca ion hóa, Mg, lactate và phốt phát

Collection and handling of samples: effects on blood gases, Na, K, ionized Ca, Mg, lactate, and phosphate analyses
John G. Toffaletti, PhD; Craig R. Rackley, MD
Blood Gases and Critical Care Testing, Chapter 10, 205-223

Các nguồn gây lỗi tiền phân tích trong xét nghiệm khí máu và điện giải

Giới thiệu

Có rất nhiều nguồn gây ra lỗi tiền phân tích trong xét nghiệm. Trong số đó có những lỗi sau:

• Chỉ định sai xét nghiệm
• Lấy mẫu sai bệnh nhân
• Lỗi trong quá trình lấy mẫu, bao gồm cả việc chuẩn bị bệnh nhân không đúng cách
• Lỗi trong quá trình vận chuyển mẫu
• Lỗi trong quá trình xử lý mẫu

Chương này sẽ chỉ đề cập đến ba lỗi cuối cùng trong số này. Như Karon và Azman và cộng sự đã lưu ý, năm lý do hàng đầu cho việc lấy lại mẫu được trình bày trong Bảng 10.1.

Bảng 10.1. Những lý do thường gặp nhất cho việc lấy lại máu từ bệnh nhân tại khoa Cấp cứu (ED).

Rõ ràng, tan máu và rò rỉ hoặc vỡ tế bào là những nguyên nhân chính gây ra lỗi tiền phân tích. Việc nhiễm bẩn mẫu có thể bao gồm chất chống đông không phù hợp, bọt khí trong mẫu và nhiễm bẩn từ dịch truyền tĩnh mạch, chẳng hạn như nước muối, chất chống đông hoặc thuốc.

Tan máu

Tan máu trong ống nghiệm (in vitro) là vấn đề tiền phân tích phổ biến nhất trong xét nghiệm lâm sàng. Nó gây ra các vấn đề trong (a) việc ngăn ngừa tan máu trong quá trình lấy mẫu, (b) phát hiện tan máu trong các mẫu máu, và (c) cả việc diễn giải kết quả và quyết định có báo cáo kết quả cho nhiều xét nghiệm hay không, đáng chú ý nhất là kali.

Ngăn ngừa tan máu trong ống nghiệm. Để ngăn ngừa tan máu, có thể tuân theo một số hướng dẫn:

1. Sử dụng kim có cỡ 23 gauge trở lên. Kim có cỡ nhỏ hơn có thể làm hỏng hồng cầu đi qua kim.
2. Lấy máu qua đường truyền tĩnh mạch thường gây ra tỷ lệ tan máu cao hơn.
3. Khi trộn máu với chất chống đông, hãy đảo ống nhẹ nhàng. Không bao giờ lắc ống.
4. Vì một số lý do, các ống lấy máu nên được đổ đầy đến dung tích quy định.
5. Không bao giờ đẩy máu mạnh từ ống tiêm vào ống, đặc biệt là ống chân không.

Phát hiện tan máu: huyết tương/huyết thanh hoặc máu toàn phần. Trong những năm trước, huyết thanh hoặc huyết tương bị tan máu trong các ống chân không thường được phát hiện bằng mắt thường của các nhà khoa học phòng thí nghiệm lâm sàng có tay nghề, những người xử lý thủ công các mẫu máu đã được ly tâm. Tuy nhiên, việc phát hiện tan máu bằng mắt thường có thể thay đổi tùy theo cá nhân. Hơn nữa, bilirubin tăng cao, một hiện tượng phổ biến ở trẻ sơ sinh, có thể làm phức tạp thêm việc diễn giải tan máu bằng mắt thường.

Khi tự động hóa trở nên phổ biến, các mẫu được ly tâm, phân tích và thường được báo cáo mà không cần kiểm tra trực quan. Vấn đề này phần lớn đã được giải quyết bằng các máy phân tích hiện đại sử dụng phương pháp đo quang phổ để phát hiện tan máu và gán một cấp độ số cho mức độ nghiêm trọng của nó để cảnh báo phòng xét nghiệm nếu mức độ tan máu ảnh hưởng đáng kể đến bất kỳ kết quả xét nghiệm nào.