SÁCH DỊCH: Miễn dịch học Ung thư Lâm sàng | Clinical Immuno-Oncology | NXB ELSEVIER

LỜI ĐỀ TẶNG

“Cuốn sách này, như một lẽ đương nhiên, xin được dành tặng cho rất nhiều sinh viên, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ và các bác sĩ nội trú ngoại khoa đã làm việc cùng tôi tại các phòng thí nghiệm ở Đại học Michigan, Đại học Johns Hopkins, Đại học Stanford và Viện Ung thư Quốc gia. Sự hiện diện của họ trong cuộc đời tôi và rất nhiều tình bạn đặc biệt vẫn luôn là lời nhắc nhở hằng ngày về tầm quan trọng của khoa học đối với mục tiêu tối thượng: cải thiện công tác chăm sóc người bệnh ung thư.”

LỜI TỰA CHO BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Kính thưa quý đồng nghiệp, các bạn sinh viên y khoa và quý độc giả,

Trong những năm gần đây, Liệu pháp Miễn dịch (Immunotherapy) đã vươn lên trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất trong điều trị đa mô thức bệnh lý ung thư. Từ những hiểu biết cơ bản về vi môi trường khối u cho đến sự ra đời của các loại thuốc ức chế chốt kiểm soát miễn dịch và liệu pháp tế bào CAR-T, chuyên ngành Miễn dịch học Ung thư Lâm sàng đang phát triển với tốc độ vũ bão, mang lại hy vọng sống cho vô số người bệnh tưởng chừng như đã tuyệt vọng.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của khoa học cũng đặt ra thách thức lớn trong việc cập nhật kiến thức liên tục cho các bác sĩ lâm sàng, học viên sau đại học và sinh viên y khoa tại Việt Nam. Rào cản ngôn ngữ đôi khi vẫn là một trở ngại không nhỏ để tiếp cận với các tài liệu y văn kinh điển và các hướng dẫn điều trị tiên tiến nhất.

Xuất phát từ thực tiễn đó, và với mong muốn được chia sẻ tri thức đến cộng đồng y khoa nước nhà, chúng tôi đã quyết định bắt tay vào chuyển ngữ cuốn sách “Miễn dịch học Ung thư Lâm sàng” (Clinical Immuno-Oncology) của Giáo sư John E. Niederhuber cùng các cộng sự. Đây là một tài liệu vô cùng giá trị, đúc kết sự giao thoa hoàn hảo giữa khoa học cơ bản về hệ miễn dịch và các ứng dụng thực tiễn trong điều trị ung thư lâm sàng. Bản dịch này được thực hiện hoàn toàn vì mục đích phi lợi nhuận, với khát vọng duy nhất là tạo ra một nguồn tài liệu tham khảo bằng tiếng Việt hữu ích, dễ tiếp cận cho các đồng nghiệp.

Công tác dịch thuật một ấn phẩm chuyên sâu về miễn dịch học và ung thư học là một thách thức không hề nhỏ. Mặc dù nhóm dịch giả (gồm Ths.Bs. Lê Đình Sáng, TS.BS. Nguyễn Văn Đăng, TS.BS. Nguyễn Hải Hoàng, và Ths.Bs. Nguyễn Viết Bình) đã nỗ lực hết sức, trau chuốt từng thuật ngữ và đối chiếu cẩn thận với thực tiễn lâm sàng tại Việt Nam, nhưng những thiếu sót là điều khó tránh khỏi do giới hạn về ngôn ngữ cũng như sự bao la của biển kiến thức y học.

Chúng tôi vô cùng cầu thị và kính mong nhận được sự lượng thứ, cũng như những ý kiến đóng góp, phản hồi quý báu từ quý thầy cô, các chuyên gia và quý đồng nghiệp để bản dịch có thể được hoàn thiện hơn trong tương lai. Mọi sự hiệu đính từ người đọc chính là mảnh ghép quan trọng nhất để tri thức được truyền tải một cách trọn vẹn và chính xác nhất.

Hy vọng cuốn sách này sẽ là một người bạn đồng hành hữu ích trên con đường học tập, nghiên cứu và thực hành lâm sàng, góp phần nhỏ bé vào cuộc chiến chống lại căn bệnh ung thư tại Việt Nam.

Cuốn sách này, cũng như mọi cuốn sách Y khoa được dịch và xuất bản trực tuyến trên Thư viện Y học Medipharm bởi Bs Lê Đình Sáng cũng như các đồng nghiệp trong cả nước, đều là tâm huyết muốn đóng góp chút phần nhỏ bé vào sự phát triển nền Y khoa học thuật tại Việt Nam, giúp các bác sĩ, nội trú và sinh viên Y khoa có thêm nguồn kiến thức cập nhật và mục đích tối thượng sau cùng là, không ngừng cải thiện nền tảng cho sự chăm sóc sức khoẻ nhân dân.
Như nhà thơ Tố Hữu đã từng nói: “Nếu là con chim, chiếc lá. Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh. Lẽ nào vay mà không trả? Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình.”

Nhóm dịch giả

Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên), Ts.Bs. Nguyễn Văn Đăng (Đồng chủ biên), Ts.Bs. Nguyễn Hải Hoàng, Ths.Bs. Nguyễn Viết Bình

GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ CUỐN SÁCH

“Miễn dịch học Ung thư Lâm sàng” (Clinical Immuno-Oncology) – Ấn bản lần thứ nhất | Tác giả: Giáo sư, Bác sĩ John E. Niederhuber

Cung cấp nội dung trọng tâm, thực tiễn và luôn cập nhật về các liệu pháp miễn dịch được sử dụng để điều trị nhiều loại ung thư, cuốn sách Miễn dịch học Ung thư Lâm sàng bao quát các cơ chế tế bào và phân tử cơ bản liên quan đến quá trình khởi phát và tiến triển của khối u. Tài liệu này đánh giá chi tiết sự phát triển của các kháng nguyên đặc hiệu của khối u, cũng như những thách thức trong việc phát triển các liệu pháp miễn dịch chống ung thư. Mọi nỗ lực của các tác giả đều hướng tới việc liên kết các khía cạnh nền tảng của hệ miễn dịch vật chủ với hiệu quả của các liệu pháp miễn dịch hiện tại, giải thích cách chúng phối hợp với hệ thống miễn dịch để chống lại ung thư. Nguồn tài liệu cơ bản này không chỉ làm rõ những nguyên lý cốt lõi của liệu pháp miễn dịch ung thư mà còn thảo luận về các thực hành tốt nhất (best practices), đồng thời đưa ra các khuyến nghị giá trị từ những bác sĩ lâm sàng dày dạn kinh nghiệm trong lĩnh vực này.

Giáo sư John E. Niederhuber cùng đội ngũ chuyên gia đóng góp đã mang đến những thông tin tập trung vào lâm sàng, đóng vai trò thiết yếu để tích hợp các liệu pháp mới này vào công tác thực hành y khoa. Điều này biến cuốn sách trở thành một nguồn tài liệu lý tưởng dành cho các nghiên cứu sinh, bác sĩ lâm sàng và các thành viên khác trong nhóm chăm sóc người bệnh thuộc các lĩnh vực ung thư nội khoa, ung thư xạ trị, phẫu thuật ung thư, miễn dịch học và nghiên cứu ung thư.

Các Đặc Điểm Nổi Bật:

• Cung cấp nội dung cân bằng và được tổng hợp chặt chẽ về khoa học lâm sàng, nghiên cứu lâm sàng – nghiên cứu chuyển dịch (translational research), cùng với thực hành dựa trên bằng chứng (evidence-based practice) đối với các liệu pháp miễn dịch tiên tiến nhất.
• Thảo luận về các ứng dụng lâm sàng của liệu pháp miễn dịch trong các loại ung thư phổ biến bao gồm u hắc tố (melanoma), ung thư vú, ung thư tụy, ung thư đại trực tràng, ung thư tuyến tiền liệt, bệnh bạch cầu và các bệnh lý ác tính về huyết học.
• Bao gồm các chương chuyên sâu về phản ứng miễn dịch, miễn dịch bẩm sinh, gây miễn dịch chủ động chống lại ung thư và các liệu pháp dựa trên tế bào được chấp bút bởi các chuyên gia hàng đầu thế giới.
• Bao quát các chủ đề quan trọng mang tính thời sự như liệu pháp miễn dịch ung thư trong bối cảnh đại dịch COVID-19, các thuốc điều trị miễn dịch, những phát hiện mới về vai trò của hệ vi sinh vật (microbiome) trong liệu pháp miễn dịch, những tiến bộ trong liệu pháp tế bào được thiết kế gen (engineered cell-based therapies), và gây miễn dịch chủ động chống lại ung thư.

LỜI NÓI ĐẦU

Năm 2013, tạp chí Science đã công nhận những thành tựu khoa học mở ra kỷ nguyên mới của liệu pháp miễn dịch ung thư là bước đột phá khoa học của năm. Sự công nhận này đại diện cho hơn sáu thập kỷ nghiên cứu của các nhà miễn dịch học nhằm chứng minh rằng hệ thống miễn dịch có vai trò quan trọng trong việc nhận diện sự phát triển của tế bào bất thường. Những thí nghiệm về khối u ở động vật có vú thuở ban đầu và kinh nghiệm lâm sàng về miễn dịch học mang lại từ sự phát triển của ghép tạng đã bắt đầu xác định các thành phần tế bào của phản ứng miễn dịch, sự phụ thuộc lẫn nhau của các tế bào miễn dịch, và các protein hoạt động của hệ thống miễn dịch phức tạp. Những nỗ lực nghiên cứu này, qua thời gian, đã khẳng định tiềm năng của hệ thống miễn dịch như một công cụ mạnh mẽ để ức chế hoặc thậm chí loại bỏ các tế bào ác tính của bệnh ung thư. Mặc dù sự hiểu biết của chúng ta về tính phức tạp của hệ thống miễn dịch vẫn tiếp tục mở rộng khi các nhà miễn dịch học xác định các quy luật và nguyên tắc của hệ thống này, các ứng dụng lâm sàng được thiết kế để trao quyền cho hệ miễn dịch của chính người bệnh chống lại căn bệnh ung thư của họ đang chứng minh tiềm năng điều trị thú vị của “miễn dịch học ung thư lâm sàng”.

Nhận thấy sự hứng khởi từ những thành công ngày nay trong liệu pháp miễn dịch ung thư, và khi tôi bắt tay vào biên soạn cuốn sách này, tôi không khỏi hồi tưởng lại những ngày đầu tiên được đào tạo tại Viện Karolinska và quá trình thành lập phòng thí nghiệm đầu tiên của tôi tại Khoa Vi sinh, Đại học Michigan. Vào thời điểm đó, đầu những năm 1970, người ta biết rất ít về nguồn gốc và chức năng thực sự của các quần thể phụ tế bào lympho T và B của hệ thống miễn dịch cũng như quá trình trình diện kháng nguyên. Chính tại phòng thí nghiệm Möller ở Viện Karolinska, tôi đã học được các kỹ thuật nuôi cấy in vitro giá trị thời bấy giờ, phương pháp “Mishell-Dutton” dùng để nuôi cấy tế bào lách chuột nhằm đo lường phản ứng kháng thể với hồng cầu cừu (SRBC). Tôi nhớ rất rõ những giờ đồng hồ đếm mảng bám dung huyết (Jerne và Nordin) để định lượng các tế bào B sản xuất kháng thể chống SRBC. Tôi đã học được rất nhiều điều khi làm việc với Giáo sư Erna Möller, sản xuất và sử dụng các kháng huyết thanh đặc hiệu thời bấy giờ cho hai quần thể tế bào miễn dịch lympho chính: tế bào lympho phụ thuộc T và phụ thuộc B. Kháng huyết thanh đồng loài chống lại kháng nguyên theta đã được sử dụng cùng với bổ thể để loại bỏ tế bào lympho T khỏi các quần thể tế bào lympho hỗn hợp có nguồn gốc từ lách. Một loại huyết thanh thỏ chống tế bào lympho B của chuột (anti-MBLA) cũng được sử dụng theo cách tương tự để loại bỏ tế bào lympho B.

Việc sử dụng các kháng huyết thanh này cho phép thực hiện các nghiên cứu để xác định tương tác giữa tế bào T và tế bào B trong việc phản ứng với kháng nguyên, hoặc khả năng của các quần thể tế bào này trong việc tạo ra sự “trợ giúp” phản ứng miễn dịch và “trí nhớ” miễn dịch. Sau thời gian ở phòng thí nghiệm Möller, tôi đã mang những phương pháp nuôi cấy in vitro này về phòng thí nghiệm mới của mình tại Khoa Vi sinh, Đại học Michigan. Tại đó, chúng tôi đã sử dụng chính các mô hình in vitro này để nghiên cứu phản ứng miễn dịch thích ứng và vai trò của các gen Ia vùng I (phản ứng miễn dịch) ở chuột thuộc phức hợp hòa hợp tổ chức chính H-2 trong phản ứng miễn dịch đối với sự kích thích của kháng nguyên.