Phác đồ chẩn đoán và điều trị bệnh viêm khớp vảy nến (Psoriatic Arthritis)

TS BS Nguyễn Đình Khoa

PGS TS BS Lê Anh Thư

ĐẠI CƯƠNG

Viêm khớp vảy nến (psoriatic arthritis) là bệnh lý viêm khớp ở các khớp ngoại biên và/hoặc cột sống, có liên quan tới bệnh vảy nến, thuộc nhóm bệnh lý khớp – cột sống, huyết thanh âm tính.

Tỷ lệ mắc viêm khớp vảy nến vào khoảng 0,05-0,1% dân số và chiếm khoảng 5-40% trong số những bệnh nhân bị bệnh vảy nến. Bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ lứa tuổi nào, song hay gặp nhất là ở độ tuổi 30-50. Tỷ lệ mắc bệnh ở nam và nữ là tương tự nhau.

Viêm khớp thường xuất hiện nhiều năm sau khi bị vảy nến da, tuy nhiên cũng có thể xuất hiện đồng thời, thậm chí trước khi có những tổn thương da. Mức độ nặng của tổn thương da và khớp thường không tương xứng nhau.

Mã bệnh (ICD-10):

M07 (M07.0-3)

NGUYÊN NHÂN, BỆNH SINH

Đây là một bệnh tự miễn, nguyên nhân chưa rõ, có thể do một sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường. Bệnh có tính chất gia đình và có mối liên hệ với kháng nguyên HLA-B27 (thể cột sống), các HLA-DR (thể viêm nhiều khớp). Các tác nhân nhiễm khuẩn, chấn thương có thể là những yếu tố góp phần làm khởi phát bệnh.

Quá trình sinh bênh học có vai trò quan trọng của tế bào limpho T CD8+, sự tăng tạo các cytokine tiền viêm như TNF-α, IL-1, IL-6, IL-8; tăng sinh mạch máu, xuất hiện của các tế bào tiền thân của hủy cốt bào trong máu.

CHẨN ĐOÁN

Các công việc chẩn đoán:

Lâm sàng:

Triệu chứng tại khớp: Có thể nhẹ hoặc rất nặng, hay gặp là sưng, đau, cứng khớp, không đối xứng một vài khớp, điển hình là ở khớp ngón xa; một số ít có viêm nhiều khớp đối xứng; hoặc chủ yếu là đau, hạn chế vận động ở cột sống và khớp cùng chậu, tùy theo thể lâm sàng.

Ngón tay, ngón chân hình khúc dồi (dactylitis): sưng toàn bộ một hoặc vài ngón tay hoặc ngón chân (chân hay gặp hơn tay), gặp ở 1/3-1/2 bệnh nhân.

Bệnh lý điểm bám tận của gân: là đặc điểm hay gặp trong viêm khớp vảy nến, bao gồm viêm cân gan chân, gân Achilles, viêm lồi cầu, viêm điểm bám các dây chằng quanh xương chậu.

Tổn thương vảy nến trên da: có thể ít, kín đáo, thậm chí không thấy, hoặc lan rộng.

Tổn thương móng tay móng chân: lõm móng và các triệu chứng loạn dưỡng móng khác

Các biểu hiện ngoài khớp ít gặp khác: viêm kết mạc, viêm mống mắt, hở van động mạch chủ, loét miệng, niệu đạo, v.v.

Có 5 thể lâm sàng thường gặp:

Thể viêm vài khớp không đối xứng (<5 khớp): thường gặp nhất (~70%), viêm ở các khớp nhỏ hoặc lớn, bao gồm một vài trong số các khớp ngón xa, khớp ngón gần, bàn ngón, cổ tay, gối, cổ chân, bàn chân. Thường có viêm khớp ngón xa kèm sưng nề toàn bộ một vài ngón tay hoặc ngón chân (ngón tay, ngón chân hình khúc dồi).

Thể viêm nhiều khớp, đối xứng (~15%): bệnh cảnh giống viêm khớp dạng thấp, song thường có yếu tố dạng thấp (RF) và kháng thể anti-CCP âm tính

Thể viêm khớp phá hủy (arthrtis mutilans) (~5%): tổn thương viêm khớp tiến triển nhanh gây phá hủy xương và biến dạng khớp nặng, điển hình là ở các ngón tay và ngón chân.