Phác đồ chẩn đoán và điều trị Viêm tuyến Bartholin

THƯ VIỆN MEDIPHARM

1. Đại cương

1.1. Định nghĩa

Viêm tuyến Bartholin là tình trạng viêm nhiễm hoặc tắc nghẽn của tuyến Bartholin, một cặp tuyến nhỏ nằm ở hai bên cửa âm đạo, có chức năng tiết dịch bôi trơn.

1.2. Dịch tễ học

• Tỷ lệ mắc: Khoảng 2% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản
• Tuổi: Thường gặp nhất ở phụ nữ từ 20-30 tuổi
• Hiếm gặp ở phụ nữ sau mãn kinh

2. Sinh lý bệnh

1. Tắc nghẽn ống dẫn:
   • Do viêm nhiễm hoặc chấn thương
   • Dẫn đến ứ đọng dịch tiết trong tuyến
2. Nhiễm khuẩn:
   • Vi khuẩn thường gặp: E. coli, Staphylococcus aureus, Streptococcus
   • Lậu cầu (Neisseria gonorrhoeae)
   • Chlamydia trachomatis
3. Hình thành áp-xe:
   • Khi nhiễm khuẩn không được điều trị kịp thời
   • Tích tụ mủ trong tuyến hoặc nang
4. Hình thành nang:
   • Do tắc nghẽn ống dẫn kéo dài
   • Tích tụ dịch tiết không nhiễm khuẩn
5. Yếu tố nguy cơ:
   • Quan hệ tình dục không an toàn
   • Vệ sinh kém
   • Chấn thương vùng âm hộ
   • Tiền sử viêm tuyến Bartholin

3. Chẩn đoán

3.1. Lâm sàng

• Triệu chứng:
  • Đau và sưng ở một bên môi lớn
  • Khó chịu khi đi bộ hoặc ngồi
  • Đau khi quan hệ tình dục
  • Sốt (trong trường hợp áp-xe)
• Dấu hiệu:
  • Sưng, đỏ ở một bên môi lớn
  • Khối u mềm, đau khi chạm vào
  • Có thể thấy lỗ rò trong trường hợp áp-xe vỡ

3.2. Cận lâm sàng

• Xét nghiệm:
  • Công thức máu: Bạch cầu tăng trong trường hợp nhiễm trùng
  • Cấy dịch: Xác định vi khuẩn gây bệnh và kháng sinh đồ
  • Xét nghiệm PCR: Phát hiện lậu cầu và Chlamydia
• Chẩn đoán hình ảnh:
  • Siêu âm: Đánh giá kích thước và tính chất của khối u
  • MRI: Trong trường hợp nghi ngờ ung thư (hiếm gặp)

3.3. Chẩn đoán phân biệt

• U nang bạch huyết
• Herpes sinh dục
• Ung thư âm hộ (hiếm gặp)

4. Điều trị

4.1. Nguyên tắc điều trị

• Giảm đau và kiểm soát nhiễm trùng
• Dẫn lưu nang hoặc áp-xe
• Phòng ngừa tái phát

4.2. Điều trị cụ thể

4.2.1. Điều trị bảo tồn (cho nang nhỏ, không triệu chứng)

• Chườm nóng
• Ngâm nước ấm (sitz bath)
• Thuốc giảm đau: Ibuprofen hoặc Paracetamol

4.2.2. Điều trị nang Bartholin

a) Chọc hút và tiêm xơ:

• Chỉ định: Nang kích thước nhỏ đến trung bình
• Kỹ thuật:
  • Chọc hút dịch nang
  • Tiêm chất xơ (thường dùng Tetracycline hoặc Ethanol)
• Ưu điểm: Thực hiện nhanh, ít xâm lấn

b) Marsupialisation (Tạo túi):

• Chỉ định: Nang lớn hoặc tái phát
• Kỹ thuật:
  • Rạch nang và khâu mép nang với mô xung quanh
  • Tạo lỗ mở vĩnh viễn để dẫn lưu
• Ưu điểm: Tỷ lệ tái phát thấp

c) Đặt catheter Word:

• Chỉ định: Nang hoặc áp-xe kích thước trung bình
• Kỹ thuật:
  • Đặt catheter balloon vào nang qua một lỗ nhỏ
  • Để catheter trong 4-6 tuần
• Ưu điểm: Ít đau, tỷ lệ thành công cao

4.2.3. Điều trị áp-xe Bartholin

a) Rạch và dẫn lưu:

• Chỉ định: Áp-xe cấp tính
• Kỹ thuật:
  • Rạch áp-xe tại vị trí mềm nhất
  • Dẫn lưu mủ và đặt mèche
• Lưu ý: Cần kết hợp kháng sinh

b) Marsupialisation:

• Chỉ định: Áp-xe lớn hoặc tái phát
• Kỹ thuật: Tương tự như với nang Bartholin

4.2.4. Điều trị kháng sinh

• Liệu pháp kinh nghiệm (Empiric therapy) (trước khi có kết quả cấy):
  • Amoxicillin/Clavulanate 875/125mg, uống 2 lần/ngày, trong 7 ngày HOẶC
  • Ceftriaxone 250mg, tiêm bắp liều duy nhất + Doxycycline 100mg, uống 2 lần/ngày, trong 7 ngày
• Điều chỉnh theo kháng sinh đồ khi có kết quả cấy

4.2.5. Điều trị phẫu thuật

• Chỉ định: Tái phát nhiều lần hoặc nghi ngờ ung thư
• Phương pháp: Cắt bỏ toàn bộ tuyến Bartholin

4.3. Điều trị theo giai đoạn

a) Nang không triệu chứng:

• Theo dõi hoặc điều trị bảo tồn

b) Nang có triệu chứng:

• Chọc hút và tiêm xơ hoặc đặt catheter Word

c) Áp-xe cấp tính:

• Rạch và dẫn lưu + Kháng sinh

d) Tái phát:

• Marsupialisation hoặc cắt bỏ tuyến

5. Theo dõi và tái khám

• Tái khám sau 1 tuần để đánh giá đáp ứng điều trị
• Theo dõi trong 4-6 tuần nếu đặt catheter Word
• Khuyên bệnh nhân tái khám ngay nếu có dấu hiệu tái phát

6. Phòng ngừa

• Vệ sinh vùng kín đúng cách
• Quan hệ tình dục an toàn
• Điều trị kịp thời các bệnh lây truyền qua đường tình dục

7. Tiên lượng

• Đa số các trường hợp đáp ứng tốt với điều trị
• Tỷ lệ tái phát khoảng 10-15%
• Hiếm khi gây biến chứng nghiêm trọng

8. Lưu ý đặc biệt

• Cần loại trừ ung thư ở phụ nữ sau mãn kinh
• Tư vấn về khả năng tái phát và cách phòng ngừa
• Điều trị cả bạn tình trong trường hợp nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục

Lược đồ tóm tắt quy trình chẩn đoán và điều trị Viêm tuyến Bartholin:

Tài liệu tham khảo

1. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2019). Management of Bartholin’s Duct Cysts and Abscesses. ACOG Practice Bulletin No. 215. Obstetrics & Gynecology, 133(6), e180-e186.
2. Lee, M. Y., Dalpiaz, A., Schwamb, R., Miao, Y., Waltzer, W., & Khan, A. (2015). Clinical pathology of Bartholin’s glands: a review of the literature. Current urology, 8(1), 22-25.
3. Omole, F., Simmons, B. J., & Hacker, Y. (2003). Management of Bartholin’s duct cyst and gland abscess. American family physician, 68(1), 135-140.
4. Kessous, R., Aricha-Tamir, B., Sheizaf, B., Shteiner, N., Moran-Gilad, J., & Weintraub, A. Y. (2013). Clinical and microbiological characteristics of Bartholin gland abscesses. Obstetrics & Gynecology, 122(4), 794-799.
5. Wechter, M. E., Wu, J. M., Marzano, D., & Haefner, H. (2009). Management of Bartholin duct cysts and abscesses: a systematic review. Obstetrical & gynecological survey, 64(6), 395-404.
6. Reif, P., Ulrich, D., Bjelic-Radisic, V., Häusler, M., Schnedl-Lamprecht, E., & Tamussino, K. (2015). Management of Bartholin’s cyst and abscess using the Word catheter: implementation, recurrence rates and costs. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology, 190, 81-84.
7. Marzano, D. A., & Haefner, H. K. (2004). The Bartholin gland cyst: past, present, and future. Journal of lower genital tract disease, 8(3), 195-204.
8. Patil, S., Sultan, A. H., & Thakar, R. (2020). Bartholin’s cysts and abscesses. Journal of Obstetrics and Gynaecology, 40(7), 907-912.
9. Mayeaux Jr, E. J., & Cooper, D. (2018). Vulvar procedures: biopsy, bartholin abscess treatment, and condyloma treatment. Obstetrics and Gynecology Clinics, 40(4), 759-772.
10. Kroese, J. A., van der Velde, M., Morssink, L. P., Zafarmand, M. H., Geomini, P., van Kesteren, P., … & Mol, B. W. (2017). Word catheter and marsupialisation in women with a cyst or abscess of the Bartholin gland (WoMan-trial): a randomised clinical trial. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 124(2), 243-249.