PHẪU THUẬT TUYẾN GIÁP VÀ TUYẾN CẬN GIÁP, ẤN BẢN THỨ 3. CHƯƠNG 3. SINH LÝ TUYẾN GIÁP VÀ XÉT NGHIỆM CHỨC NĂNG TUYẾN GIÁP

PHẪU THUẬT TUYẾN GIÁP VÀ TUYẾN CẬN GIÁP, ẤN BẢN THỨ 3
Chủ biên: Gregory W. Randolph MD FACS FACE – Nhà xuất bản Elsevier (2022)
Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng 
Bản dịch vì mục đích phi lợi nhuận. Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website sachyhoc.com và yhoclamsang.net của THƯ VIỆN MEDIPHARM

CHƯƠNG 3. SINH LÝ TUYẾN GIÁP VÀ XÉT NGHIỆM CHỨC NĂNG TUYẾN GIÁP

Thyroid Physiology and Thyroid Function Testing
Angela M. Leung; Gregory A. Brent
Surgery of the Thyroid and Parathyroid Glands, 3, 26-38

SINH LÝ TUYẾN GIÁP

Tổng Hợp và Điều Hòa Hormone Tuyến Giáp

Đơn vị chức năng cơ bản của tuyến giáp là nang giáp (thyroid follicle). Nang giáp chứa một lớp tế bào nang giáp (thyroid follicular cells) tạo thành hình cầu bao quanh lòng nang, bên trong chứa đầy chất keo (colloid) dạng khối protein. Các tế bào nang giáp có tính phân cực; màng đỉnh (apical membrane) tiếp giáp với lòng nang chứa chất keo, và màng đáy bên (basolateral membrane) tiếp xúc với các mao mạch và hệ thống tuần hoàn (Hình 3.1).

Quá trình tổng hợp hormone tuyến giáp khởi phát khi hormone kích thích tuyến giáp (thyroid-stimulating hormone – TSH) gắn vào thụ thể TSH trên màng đáy bên. Sự gắn kết này kích hoạt adenylate cyclase và làm tăng nồng độ adenosine monophosphate vòng (cyclic adenosine monophosphate – cAMP) nội bào. Điều này khởi động chuỗi phản ứng dẫn đến tổng hợp và bài tiết hormone tuyến giáp, bao gồm vận chuyển iod, tổng hợp thyroglobulin, iod hóa thyroglobulin, và bài tiết các hormone tuyến giáp (xem Hình 3.1).

Sau khi TSH gắn vào thụ thể, bước đầu tiên trong con đường tổng hợp hormone là vận chuyển iod qua màng đáy bên, qua trung gian của kênh đồng vận chuyển Na+/I- (sodium/iodide symporter – NIS). NIS là một chất vận chuyển phụ thuộc natri, do đó iod chỉ được vận chuyển cùng với gradient natri đi vào trong tế bào; gradient này được duy trì bởi hoạt động của bơm Na-K-ATPase. Ion iod sau khi được vận chuyển sẽ gắn cộng hóa trị vào tiền chất glycoprotein hormone tuyến giáp là thyroglobulin, tại vị trí giao diện giữa màng đỉnh và lòng nang nhờ enzyme thyroperoxidase (TPO). Các phân tử tyrosine trong phân tử thyroglobulin sau đó được iod hóa để tạo thành monoiodotyrosine (MIT) và diiodotyrosine (DIT) (Hình 3.2). Quá trình gắn iod vào protein được gọi là sự hữu cơ hóa (organification).

Các hormone tuyến giáp có hoạt tính sinh học, L-thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3), được hình thành bằng cách ghép cặp (coupling) hai phân tử DIT hoặc một phân tử DIT với một phân tử MIT, tương ứng, dưới tác dụng của enzyme TPO (xem Hình 3.2). T4 và T3 vẫn gắn với thyroglobulin và được dự trữ dưới dạng chất keo trong lòng nang, sẵn sàng giải phóng khi có sự kích thích của TSH. Ở những người khỏe mạnh và đủ iod, phần lớn hormone tuyến giáp trong chất keo được dự trữ dưới dạng T4, với một lượng nhỏ (khoảng 20%) dưới dạng T3.

Khi thụ thể TSH bị kích thích, một túi tế bào chất được hình thành để đưa chất keo vào tế bào nang thông qua quá trình ẩm bào (pinocytosis) (xem Hình 3.2). Các túi tế bào chất hòa màng với lysosome, tại đây các enzyme protease thủy phân các liên kết peptide của thyroglobulin để giải phóng T4 và T3 vào tế bào chất. Chất vận chuyển hormone tuyến giáp, monocarboxylate transporter 8 (MCT8), được biểu hiện tại tuyến giáp và đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển T4 và T3 ra khỏi tuyến giáp vào tuần hoàn. Lượng hormone tuyến giáp sản xuất thay đổi dao động trong khoảng từ 75 đến 250 mcg mỗi ngày.