Rối Loạn Kiềm Toan Ở Trẻ Em

Đại cương

Cân bằng toan kiềm có vai trò rất quan trọng đối với sựsống còn của cơ thể. Những biến đổi của nồng độ ion H (H⁺) dù rất nhỏ cũng đủ gây ra những biến đổi lớn các phản ứng trong tế bào, thậm chí có thể gây tử vong.

Thuật ngữ và các thông số trong cân bằng acid bazơ

Ph

Là logarit âm của nồng độ [H⁺], đo bằng nmol/l. Bình thường pH từ 7,35 – 7,45: trung bình là 7,4 ± 0,05

Áp lực riêng phần co₂ (pco₂)

Tương ứng với nồng độ CO₂ hoà tan trong huyết tương máu động mạch, đo bằng mmHg. Bình thường PCO₂ trong máu động mạch là 35 – 45 mmHg, trung bình là 40 5mmHg.

Nồng độ hco₃

Thường có 2 giá trị:

Kiềm chuẩn (SB-Standard Bicarbonat): là nồng độ HCO₃ trong huyết tương máu động mạch đo ở điều kiện chuẩn: PCO₂ = 40mmHg, độ bão hoà oxy 100% ở nhiệt độ 37^oC. Bình thường S.B = 242mmol/l.

Kiềm thực: (aB-actual Bicarbonat): là nồng độ [HCO₃] trong máu động mạch đo ở điều kiện thực tế. Bình thường aB là 22-26 mmHg

Kiềm đệm (bb-buffer base)

Là tổng các anion đệm của máu bao gồm [HCO₃], HbO₂, protein, HPO₄^–, NH₃. bình thường.

Kiềm dư (be-base excess)

Là hiệu số của kiềm đệm thực và kiềm đệm trong điều kiện chuẩn. Bình thường BE = 0  2mmol/l.

Áp suất oxy trong máu động mạch (pao₂)

Bình thường PaO₂ =   80 – 100mmHg.

Độ bão hoà oxy trong máu động mạch (sao₂)

Trong điều kiện bình thường độ bão hoà oxy là 94 – 100%.  

Lưu ý:  pH, PaCO2, PaO2 đo bằng máy.

Các thông số còn lại có được qua tính toán dựa pH, PCO2, PO2, FiO2, T⁰, Hb. Do đó, phải ghi các thông số FiO2, T⁰, Hb của bệnh nhân vào phiếu xét nghiệm thử khí máu để nhập vào máy đo khí máu thì kết quả mới chính xác. Nếu không ghi, máy ngầm hiểu FiO2 = 21%, T⁰ = 37⁰C, Hb = 15 g%

AaDO2 = P_AO2 – PaO2 = FiO2 (Pb – 47) – P_ACO2 – PaO2 = FiO2 (Pb – 47) – PaCO2 /R – PaO2. (R: thương số hô hấp)

3. các bước độc nhanh kết quả khí máu

Bước 1: đọc ph

pH

pH > 7,45   kiềm

pH bình thường: tính % thay đổi PCO2 và HCO₃^–  so với trị số bình thường để quyết định rối loạn hô hấp hay chuyển hóa là chính.  VD1: pH: 7,39, PCO2: 30, HCO₃^–: 16, BE: -4 pH: 7,39: bình thường, PCO2 giảm 25%, HCO₃^–  giảm 33%  toan

chuyển hóa là chính

VD2: pH: 7,45, PCO₂: 30, HCO₃^–: 33, BE: +6 pH: 7,45: bình thường, PCO₂ giảm 25%, HCO₃^–  tăng 37,5% kiềm

chuyển hóa là chính, kèm kiềm hô hấp

VD3: pH: 7,38, PCO₂: 50, HCO₃^–: 28, BE: +2 pH: 7,38: bình thường, PCO₂ tăng 25%, HCO₃^–  tăng 16,6%  toan hô