Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026). Chương 44. Các Hội chứng Đột quỵ

Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026)
Nhà xuất bản: ELSEVIER, 2026
Tác giả: David Cifu, Henry L. Lew – Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
(C) Bản dịch tiếng Việt bởi THƯ VIỆN Y HỌC MEDIPHARM

Chương 44: Các Hội chứng Đột quỵ

Stroke syndromes
Mauro Zampolini
Braddom’s Rehabilitation Care: A Clinical Handbook, 44, 453-464.e10

Hướng dẫn nhanh

GIỚI THIỆU

Việc nhận biết các dấu hiệu, triệu chứng và các loại hội chứng đột quỵ là rất cần thiết trong chẩn đoán, điều trị và phục hồi chức năng đột quỵ. Loại đột quỵ giúp xác định tiềm năng và mô hình phục hồi. Vị trí đột quỵ liên quan đến các hội chứng cụ thể, nhưng tiên lượng chức năng không dễ tương quan vì sự suy giảm mạng lưới thần kinh tiềm ẩn là rất quan trọng.

Có hai loại đột quỵ chính: thiếu máu cục bộ và xuất huyết. Đột quỵ thiếu máu cục bộ là phổ biến nhất, chiếm khoảng 85% đến 90% tất cả các trường hợp đột quỵ.

CÁC LOẠI ĐỘT QUỴ

Giải phẫu thần kinh cơ bản (Hình 44.1, Hình 44.2 và Hình 44.3)

Đa giác Willis được cung cấp bởi các động mạch nội sọ chính: động mạch cảnh ở phía trước và động mạch nền ở phía sau. Mục đích là để bù trừ tuần hoàn trong trường hợp một hoặc nhiều động mạch bị suy giảm chức năng.

Các Hội chứng Lâm sàng theo Động mạch Chính (Bảng 44.4)

CÁC HỘI CHỨNG ĐỘNG MẠCH CẢNH

Huyết khối động mạch cảnh thường biểu hiện bằng cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA), thường chỉ kéo dài vài phút nhưng có thể kéo dài đến 24 giờ.

HỘI CHỨNG ĐỘNG MẠCH NÃO TRƯỚC

Đột quỵ động mạch não trước (ACA) chỉ chiếm 3% tổng số các trường hợp đột quỵ.

• Nhồi máu ACA một bên có thể gây liệt nửa người đối bên nặng hơn ở chân và vai.
• Mất cảm giác sẽ ở mức tối thiểu.
• Thường có mất dùng động tác chi (limb apraxia) giới hạn ở bên trái khi có lệnh bằng lời nói.
• Suy giảm hành vi: chậm vận động tâm thần, rối loạn chức năng nhận thức điều hành hoặc mất kiểm soát hành vi (disinhibition).

HỘI CHỨNG ĐỘNG MẠCH NÃO GIỮA

• Liệt nửa người đối bên
• Mất cảm giác nửa người hoặc mất cảm giác hoàn toàn nửa người đối bên
• Mắt lệch về phía đối diện với bên liệt
• Tổn thương vùng chi phối của động mạch não giữa (MCA) ưu thế dẫn đến mất ngôn ngữ toàn thể với giảm độ trôi chảy và suy giảm nghiêm trọng khả năng hiểu.
• Tổn thương vùng chi phối của MCA không ưu thế dẫn đến các khiếm khuyết thị giác và nhận thức nghiêm trọng với rối loạn định hướng không gian cơ thể và hội chứng bỏ quên nửa người bên trái nghiêm trọng do giảm chú ý bên trái (tổn thương thùy đỉnh) và giảm khám phá (tổn thương thùy trán) ở cơ thể và không gian bên trái.
• Suy giảm hành vi: Không nhận thức bệnh tật (Anosognosia), mất dùng động tác mặc quần áo, mất dùng động tác xây dựng.

HỘI CHỨNG MCA (NHÁNH TRÊN)

• Liệt nửa người đối bên ảnh hưởng đến cánh tay và bàn tay nhiều hơn chân
• Bán cầu ưu thế
  • Mất ngôn ngữ Broca với giảm độ trôi chảy của lời nói, lỗi mất dùng động tác lời nói (apraxic errors), không có khả năng lặp lại, và suy giảm tối thiểu khả năng hiểu.
• Bán cầu không ưu thế
  • Hội chứng bỏ quên nửa người với giảm khám phá không gian bên trái và giảm nhẹ chú ý đến các kích thích bên trái
  • Thường có các khiếm khuyết trong nhận thức không gian thị giác

Các Hội chứng Đột quỵ Ổ khuyết (Bảng 44.5)

Đột quỵ cảm giác đơn thuần được đặc trưng bởi tê ở mặt, cánh tay và chân ở một bên cơ thể. Không có các khiếm khuyết vận động hoặc nhận thức đi kèm. Nó có thể phát triển thành các hội chứng đau muộn hoặc mạn tính và gây ra hội chứng đau trung ương sau đột quỵ.

Liệt nửa người vận động đơn thuần chỉ là mất vận động ở mặt, cánh tay và chân, có hoặc không có loạn trương lực co cứng ở một bên cơ thể.

Hội chứng nói khó-vụng về tay và liệt nửa người thất điều là các hội chứng ổ khuyết do tổn thương ở đáy cầu não. Đột quỵ cảm giác-vận động rất có thể xảy ra ở đồi thị bụng-bên và chỗ nối bao trong.