Tâm thần học Nghiện chất. CHƯƠNG 11. CÁC KHÍA CẠNH CỦA ĐAU

Tâm thần học nghiện chất – Hướng dẫn ôn thi Hội đồng toàn diện.
Addiction Psychiatric Medicine, A Comprehensive Board Review – First Edition. Nhà xuất bản ELSEVIER, 2023
Tác giả: Héctor Colón-Rivera, Elie G. Aoun, Leila M. Vaezazizi. Dịch và chú giải: Bs Lê Đình Sáng.
Xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net và sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM

CHƯƠNG 11. CÁC KHÍA CẠNH CỦA ĐAU

Aspects of Pain
Hector Colon-Rivera

Addiction Psychiatric Medicine, Chapter 11, 99-102

SINH HỌC THẦN KINH CỦA ĐAU

Các Con Đường Dẫn Truyền Cảm Giác Đau Chung

Những con đường này là các thành phần chính yếu giúp kết nối, tiếp nhận, và xử lý tất cả các thông tin về cảm giác đau được tạo ra bởi các tế bào thần kinh. Con đường dẫn truyền cảm giác đau bao gồm ba cấp độ tế bào thần kinh truyền các tín hiệu đau lên não bộ. Các tế bào thần kinh cảm giác hoặc hướng tâm mang cảm giác đau là các sợi Aδ (A-delta), có bao myelin, và các sợi C không có bao myelin.

Các Chất Trung Gian Của Đau

• Beta-endorphin: Một chất chuyển hóa của beta-lipotropin được sản xuất ở thùy trước tuyến yên để đáp ứng với cơn đau. Nó mang các đặc tính đồng vận thụ thể mu-opioid (mu-opioid receptors) và hoạt động như một chất dẫn truyền qua synapse và hormone thần kinh.
• Chất P (Substance P): Một chuỗi gồm 11 gốc axit amin có tác dụng gây viêm trong các tế bào miễn dịch và tế bào biểu mô. Chất P gây giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch, và tạo điều kiện cho bạch cầu giải phóng đến vị trí tổn thương.
• Bradykinin: Một chất trung gian gây viêm tạo ra tình trạng phù nề và giãn mạch tại vị trí tổn thương.
• Cytokine: Tham gia vào sự khởi phát của cơn đau và đau mạn tính thông qua việc trực tiếp kích hoạt các tế bào thần kinh cảm giác thụ cảm đau (nociceptive sensory neurons) và trong quá trình nhạy cảm hóa trung ương (central sensitization) do tổn thương dây thần kinh gây ra.
• Prostaglandin: Được sản xuất ở gần như tất cả các tế bào mô trong cơ thể và có chức năng như những chất tăng cường cho các chất trung gian hóa học khác, chẳng hạn như serotonin, chất P.
• Yếu tố tăng trưởng thần kinh (Nerve growth factor): Được biểu hiện sau khi các tổn thương viêm được hình thành, gây ra hiện tượng mất hạt tế bào mast (mast cell degranulation) và sự giải phóng serotonin cũng như histamine. Các thụ thể của yếu tố tăng trưởng thần kinh đã trở thành những mục tiêu điều trị tiềm năng trong việc điều trị các trạng thái đau cấp tính và mạn tính.
• Axit y-aminobutyric (GABA): Chất dẫn truyền ức chế được phân bố rộng rãi nhất trong hệ thần kinh trung ương. Nó có thể liên kết với các thụ thể GABA-A hướng ion (ionotropic) hoặc các thụ thể GABA-B hướng chuyển hóa (metabotropic).
• Cannabinoid: Liên kết với các thụ thể CB1 trong não bộ và tủy sống cùng các thụ thể CB2 ngoại biên, ức chế sự hình thành cyclic adenosine monophosphate nội bào nhằm điều chỉnh các phản ứng đau.
• Norepinephrine: Được tổng hợp từ phenylalanine tại các tận cùng thần kinh và trực tiếp ức chế cảm giác đau thông qua các thụ thể alpha-2-adrenergic.

CÁC CÂN NHẮC LÂM SÀNG TRONG QUẢN LÝ ĐAU

Các Loại Đau

• Đau do thụ cảm thần kinh (Nociceptive pain): Gặp sau các tổn thương mô cấp tính và không phải là một tổn thương trực tiếp lên dây thần kinh. Nó biểu hiện như một cơn đau âm ỉ tại vị trí tổn thương. Các ví dụ bao gồm đau do viêm khớp, viêm nhiễm, hoặc gãy xương.
• Đau thần kinh (Neuropathic pain): Bao gồm tổn thương mô thần kinh trực tiếp và biểu hiện như một cảm giác đau nhói, đau chói (lancinating), đau rát bỏng, hoặc cảm giác như điện giật ở vùng bị ảnh hưởng. Một số ví dụ về đau thần kinh là đau do hội chứng ống cổ tay, đau chi ma (phantom limb pain), hoặc các chứng đau dây thần kinh sau nhiễm virus (postviral neuralgias). Các nguyên nhân phổ biến của bệnh lý thần kinh ngoại biên (peripheral neuropathy) là bệnh đái tháo đường, thiếu hụt vitamin B1 hoặc B12, và suy giáp.

Cẩm Nang Chẩn Đoán Và Thống Kê Các Rối Loạn Tâm Thần, Phiên Bản Thứ 5, Và Đau

Trong Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần, Phiên bản thứ 4, chẩn đoán rối loạn đau (pain disorder) đã bị loại bỏ và phần lớn được thay thế bằng chẩn đoán rối loạn triệu chứng cơ thể (somatic symptom disorder) trong Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần, Phiên bản thứ 5. Những người mắc chứng rối loạn này có sự tập trung đáng kể vào các triệu chứng thể chất, dẫn đến sự lo âu và các vấn đề trong hoạt động chức năng.

Rối Loạn Triệu Chứng Cơ Thể: Các Tiêu Chuẩn Chẩn Đoán

• Một hoặc nhiều triệu chứng thể chất gây đau khổ hoặc gây ra sự gián đoạn trong cuộc sống hàng ngày.
• Các suy nghĩ, cảm xúc, hoặc hành vi quá mức liên quan đến các triệu chứng thể chất hoặc những mối lo ngại về sức khỏe với ít nhất một trong những biểu hiện sau đây:
  • Các suy nghĩ dai dẳng không tương xứng với mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng.
  • Mức độ lo âu cao dai dẳng về tình trạng sức khỏe hoặc các triệu chứng.
  • Dành quá nhiều thời gian và năng lượng cho các triệu chứng hoặc những lo ngại về sức khỏe.
• Có ít nhất một triệu chứng hiện diện liên tục, mặc dù các triệu chứng khác nhau và các triệu chứng hiện tại có thể xuất hiện rồi biến mất.

Các Thang Điểm Đánh Giá Đau

• Thang điểm trực quan tương tự (Visual analog scale): Người trả lời được yêu cầu báo cáo cường độ đau hiện tại hoặc cường độ đau trong 24 giờ qua (Hình 11.1).
• Thang điểm Đánh giá Đau bằng Khuôn mặt Wong-Baker (Wong-Baker FACES Pain Rating Scale): Việc đánh giá được thực hiện bằng cách chỉ nhìn vào các biểu cảm trên khuôn mặt của bệnh nhân (Hình 11.2).

Hình 11.1. Thang điểm Đánh giá Đau bằng Số. Bệnh nhân được yêu cầu đưa ra ba mức đánh giá đau, tương ứng với cơn đau hiện tại, cơn đau nhẹ nhất (best), và cơn đau tồi tệ nhất từng trải qua trong 24 giờ qua. Điểm trung bình của ba mức đánh giá này được sử dụng để đại diện cho mức độ đau của bệnh nhân trong 24 giờ trước đó. (Nguồn: Potter, P. A. (2016). Pain management. Trong A. G. Perry, P. A. Potter, & W. R. Ostendorf (Biên tập), Nursing interventions clinical skills (Ấn bản lần thứ 6, trang 319). Elsevier.)

Hình 11.2. Thang điểm Đánh giá Đau bằng Khuôn mặt Wong-Baker. (Nguồn: Wong-Baker FACES Foundation (2020). Thang điểm đánh giá đau Wong-Baker FACES. Truy cập ngày 24 tháng 2 năm 2021 với sự cho phép từ http://www.WongBakerFACES.org. Được xuất bản lần đầu trong Whaley & Wong’s Nursing Care of Infants and Children. Elsevier.)

DƯỢC LÝ TRỊ LIỆU CHO CÁC HỘI CHỨNG ĐAU

Khi lựa chọn một loại thuốc để điều trị đau, điều cần thiết là phải xem xét thời gian tác dụng của thuốc, thời gian khởi phát tác dụng, và các kinh nghiệm sử dụng thuốc trước đây của bệnh nhân. Dưới đây, chúng tôi xem xét một số loại thuốc thường được sử dụng và có hiệu quả trong việc giảm đau.