Tâm thần học Nghiện chất. CHƯƠNG 9. RỐI LOẠN SỬ DỤNG CHẤT KÍCH THÍCH

Tâm thần học nghiện chất – Hướng dẫn ôn thi Hội đồng toàn diện.
Addiction Psychiatric Medicine, A Comprehensive Board Review – First Edition. Nhà xuất bản ELSEVIER, 2023
Tác giả: Héctor Colón-Rivera, Elie G. Aoun, Leila M. Vaezazizi. Dịch và chú giải: Bs Lê Đình Sáng.
Xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net và sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM

CHƯƠNG 9. RỐI LOẠN SỬ DỤNG CHẤT KÍCH THÍCH

Stimulant Use Disorder
Hector Colon-Rivera
Addiction Psychiatric Medicine, Chapter 9, 85-90

Sinh Học Thần Kinh Và Đặc Điểm Chung

Các chất kích thích (Stimulants) dùng để chỉ một nhóm không đồng nhất gồm các chất có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ương, chủ yếu thông qua các tác động lên hệ noradrenergic và hệ dopaminergic. Các chất kích thích được thảo luận trong chương này bao gồm amphetamine, methamphetamine, methylphenidate, cocaine, cathinone, 3,4-methylenedioxymethamphetamine (MDMA), và các loại thuốc không kê đơn như phenylephrine và pseudoephedrine. Nhiều chất kích thích có chung một cấu trúc, đó là thành phần phenethylamine – thành phần này hiện diện trên amphetamine, methamphetamine, cathinone, pseudoephedrine, dopamine, serotonin, và bupropion (Bảng 9.1).

Dịch Tễ Học Của Rối Loạn Sử Dụng Chất Kích Thích

Theo Khảo sát Quốc gia về Sử dụng Ma túy và Sức khỏe năm 2018, có hơn 16% số người từ 26 tuổi trở lên đã từng sử dụng cocaine trong cuộc đời của họ; tỷ lệ hiện mắc (prevalence) của việc sử dụng cocaine trong tháng qua là 0,6% ở những người từ 12 tuổi trở lên. Một phần ba số người được kê đơn chất kích thích đã lạm dụng đơn thuốc của họ. Dựa trên Dữ liệu Nhập viện theo Đợt Điều trị (Treatment Episode Data Set Admissions) từ năm 2017, nam giới phải nhập viện vì quá liều cocaine với tỷ lệ cao gần gấp đôi so với nữ giới, và nữ giới cho thấy tỷ lệ bỏ trị cao hơn cũng như tiếp tục sử dụng nhiều hơn trong quá trình điều trị so với nam giới. Các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng tỷ lệ hiện mắc trong 12 tháng của việc sử dụng cocaine cao hơn đáng kể ở thanh thiếu niên gốc Tây Ban Nha khi so sánh với thanh thiếu niên không phải gốc Tây Ban Nha. Tử vong do quá liều từ việc sử dụng cocaine có tỷ lệ hiện mắc cao hơn ở những cá nhân Da đen/Gốc Phi.

Tỷ lệ hiện mắc của việc lạm dụng chất kích thích kê đơn dao động từ 5% đến 9% ở trẻ em trong độ tuổi tiểu học và trung học và từ 5% đến 35% ở những cá nhân trong độ tuổi đại học. Nâng cao hiệu suất nhận thức và sự cải thiện trong sự chú ý là những lý do được báo cáo nhiều nhất cho việc lạm dụng các chất kích thích, và nguồn có khả năng cao nhất để lạm dụng là xin thuốc từ người thân hoặc bạn bè. Ở các sinh viên đại học, việc sử dụng bất hợp pháp amphetamine-dextroamphetamine có tỷ lệ hiện mắc cao hơn so với việc sử dụng bất hợp pháp các công thức bào chế của methylphenidate.

Bảng 9.1 Cơ Chế Hoạt Động Và Các Đích Phân Tử Của Các Chất Kích Thích Thường Gặp

Chú thích: CNS, Hệ thần kinh trung ương (Central nervous system); DAT, chất vận chuyển dopamine (dopamine transporter); MDMA, 3,4-methylenedioxymethamphetamine; VMAT2, chất vận chuyển monoamine dạng bọng 2 (vesicular monoamine transporter-2).