Tiếp cận Bệnh nhân thần kinh – Hướng dẫn thực hành lâm sàng (2025). CHƯƠNG 13. TỔNG QUAN VỀ THẦN KINH HỌC Ở PHỤ NỮ

Tiếp cận Bệnh nhân thần kinh – Hướng dẫn thực hành (Dành cho Bác sĩ) lâm sàng (Ấn bản 2025)
Tác giả: Mullally, William J., MD (Chủ biên) – Nhà xuất Bản: Elsevier – Năm xuất bản: 2025
Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên) – Ts.Bs. Nguyễn Ngọc Hoà – Ts.Bs. Lê Nhật Huy – BSCKII. Trần Trung Kiên

CHƯƠNG 13. TỔNG QUAN VỀ THẦN KINH HỌC Ở PHỤ NỮ

A Review of Women’s Neurology
Kenda Alhadid; Hayley F. Thornton; Mary Angela O’Neal
Practical Approach to the Neurological Patient, 13, 177-193

GIỚI THIỆU

Thuật ngữ “giới tính sinh học” (sex) đề cập đến các đặc điểm sinh học và sinh lý khác biệt của nữ giới, nam giới và người liên giới tính, chẳng hạn như nhiễm sắc thể, nội tiết tố (hormone) và cơ quan sinh sản; trong khi thuật ngữ “giới” (gender) đề cập đến các đặc điểm được xây dựng bởi xã hội hoặc văn hóa. Thần kinh học ở phụ nữ sử dụng lăng kính giới tính/giới để tối ưu hóa việc quản lý lâm sàng, cải thiện kết quả điều trị và giảm thiểu các biến chứng. Lĩnh vực này bao quát tất cả các bệnh lý thần kinh trong suốt cuộc đời người phụ nữ, với những khác biệt then chốt về giới tính/giới trong kế hoạch sinh sản, thai kỳ và mãn kinh. Điều này đòi hỏi phải xem xét các vấn đề cụ thể tùy thuộc vào giai đoạn trong vòng đời của người phụ nữ. Các vấn đề này bao gồm mối quan tâm về sức khỏe sinh sản như tránh thai phù hợp và lập kế hoạch mang thai, quản lý thai kỳ và nuôi con bằng sữa mẹ, các vấn đề tâm thần, ảnh hưởng của mãn kinh lên bệnh lý, sức khỏe xương và các vấn đề lão hóa khỏe mạnh. Tất cả đều đòi hỏi chuyên môn sâu về chăm sóc y tế có tính đến yếu tố giới tính/giới.

ĐỘNG KINH

Các vấn đề sức khỏe phụ nữ trong bệnh động kinh

Trên toàn cầu, có 15 triệu phụ nữ trong độ tuổi sinh sản đang sống chung với bệnh động kinh, chịu những ảnh hưởng đáng kể của giới tính và giới trong suốt cuộc đời. Vô số vấn đề cần cân nhắc nảy sinh từ sự tương tác đa chiều giữa các nội tiết tố ngoại sinh và nội sinh, các cơn động kinh (seizures) và thuốc chống động kinh (antiseizure medications – ASMs). Những yếu tố này cùng nhau tác động đến các khía cạnh quan trọng trong cuộc sống của người phụ nữ, bao gồm kinh nguyệt, tránh thai, mang thai, nuôi con bằng sữa mẹ và sức khỏe xương. Các bác sĩ lâm sàng cần cập nhật kiến thức về các chủ đề chuyên sâu này và cung cấp tư vấn thường xuyên để tối ưu hóa việc chăm sóc bệnh động kinh.

Động kinh kinh nguyệt (Catamenial Epilepsy)

Sự gia tăng tần suất cơn động kinh trong chu kỳ kinh nguyệt là tình trạng phổ biến, với động kinh kinh nguyệt ảnh hưởng đến một phần ba số phụ nữ mắc động kinh (women with epilepsy – WWE) trong độ tuổi sinh sản. Tuy nhiên, tỷ lệ hiện mắc được báo cáo dao động rất rộng (10%-78%), phản ánh sự không thống nhất trong phân loại trước đây. Hiện nay, động kinh kinh nguyệt được định nghĩa là tình trạng số lượng cơn động kinh tăng gấp đôi hoặc các cơn xảy ra gần như chỉ trong những thời điểm cụ thể của chu kỳ kinh nguyệt. Điều này được cho là do đặc tính hoạt hóa thần kinh của các steroid sinh dục nữ và sự biến đổi theo chu kỳ của chúng; trong đó estrogen chủ yếu đóng vai trò là chất gây co giật (proconvulsant), trong khi progesterone và các chất chuyển hóa của nó có đặc tính chống co giật (anticonvulsant).