Tiếp cận Bệnh nhân thần kinh – Hướng dẫn thực hành lâm sàng (2025). Chương 17. Các Rối loạn Tủy sống: Bệnh Tủy sống

Tiếp cận Bệnh nhân thần kinh – Hướng dẫn thực hành (Dành cho Bác sĩ) lâm sàng (Ấn bản 2025)
Tác giả: Mullally, William J., MD (Chủ biên) – Nhà xuất Bản: Elsevier – Năm xuất bản: 2025
Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên) – Ts.Bs. Nguyễn Ngọc Hoà – Ts.Bs. Lê Nhật Huy – BSCKII. Trần Trung Kiên

Chương 17. Các Rối loạn Tủy sống: Bệnh Tủy sống

Spinal Cord Disorders: Myelopathy
Shamik Bhattacharyya; Sultana Jahan
Practical Approach to the Neurological Patient, 17, 235-242

GIỚI THIỆU

Bệnh tủy sống (myelopathy) là một hội chứng lâm sàng gây ra bởi sự rối loạn chức năng của tủy sống. Các bác sĩ thực hành ở nhiều chuyên khoa khác nhau, từ y học cấp cứu, phẫu thuật chấn thương, đến thần kinh học và nội khoa đều có thể gặp người bệnh bị bệnh tủy sống. Mặc dù có kích thước nhỏ về mặt giải phẫu, tủy sống có thể bị ảnh hưởng bệnh lý bởi nhiều nguyên nhân khác nhau, điều này thường dẫn đến sự không chắc chắn về các bước phù hợp để chẩn đoán, thăm dò và điều trị. Trong chương này, hội chứng lâm sàng của bệnh tủy sống và sau đó là các nguyên nhân cụ thể gây bệnh tủy sống sẽ được xem xét.

CẤU TRÚC GIẢI PHẪU

Về mặt giải phẫu, tủy sống bắt đầu từ vùng nối sọ-cổ và đi xuống đến khoảng mức đốt sống L1. Tủy sống được bao bọc bởi cột sống xương và chạy dọc trong ống sống. Các rễ thần kinh vận động thoát ra khỏi tủy sống ở phía bụng (phía trước), trong khi các rễ thần kinh cảm giác đi vào tủy sống ở khía cạnh lưng hay phía sau (Hình 17.1). Các rễ thần kinh vận động và cảm giác hợp nhất tại vị trí lỗ gian đốt sống để thoát ra tạo thành các dây thần kinh tủy sống. Trong tủy sống, chất xám (chứa thân tế bào thần kinh) nằm ở trung tâm. Các bó chất trắng hướng tâm (đi lên) và ly tâm (đi xuống) bao quanh chất xám trung tâm.

Mặc dù có nhiều bó dẫn truyền tồn tại trong tủy sống (Hình 17.2), đối với bác sĩ lâm sàng thực hành, ba trong số các bó chất trắng này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để định khu tổn thương.

• Bó vỏ gai bên (Lateral corticospinal tract): Trong tủy sống, bó vỏ gai nằm ở phía bên và chủ yếu cung cấp sự kiểm soát các nơ-ron vận động cùng bên.
• Cột sau hoặc cột lưng (Posterior or dorsal columns): Các bó chất trắng này nằm ở phía lưng trong tủy sống và điều phối cảm giác rung thoa và cảm giác bản thể (vị thế khớp) cùng bên.
• Bó gai đồi thị (Spinothalamic tracts): Các bó này nằm ở phía trước bên và dẫn truyền cảm giác đau và nhiệt đối bên.

Lưu ý rằng, đối với các bó cảm giác, sự phân biệt giữa các loại cảm giác khác nhau và đường đi của chúng không phải là độc quyền. Ví dụ, cảm giác sờ thô sơ được dẫn truyền qua cả cột sau và bó gai đồi thị. Tủy sống đặc biệt quan trọng đối với việc kiểm soát các chức năng tự chủ như kiểm soát cơ thắt bàng quang hoặc ruột. Các bó thiết yếu này nằm ở trung tâm. Tủy sống cổ cao cũng rất quan trọng để kiểm soát chức năng hô hấp (thông qua sự chi phối cơ hoành bởi các dây thần kinh hoành).

Nguồn cung cấp mạch máu của tủy sống có sự khác biệt giữa phía trước và phía sau. Hai phần ba trước của tủy sống, bao gồm các bó vỏ gai và các bó gai đồi thị, được cấp máu bởi động mạch tủy trước. Ở phía sau, có các cặp động mạch tủy sau cấp máu cho các cột sau. Các động mạch tủy sống tạo thành một mạng lưới nối thông được củng cố thông qua các động mạch rễ-tủy (các động mạch phân đoạn đi vào qua lỗ gian đốt sống và kết thúc trong tủy sống). Một trong những động mạch nuôi lớn nhất cho động mạch tủy trước là Động mạch Adamkiewicz. Sự dẫn lưu tĩnh mạch của tủy sống diễn ra qua cả các tĩnh mạch rễ phân đoạn và qua các kênh dọc.