Tiếp cận Bệnh nhân thần kinh – Hướng dẫn thực hành lâm sàng (2025). CHƯƠNG 26. RỐI LOẠN GIẤC NGỦ

Tiếp cận Bệnh nhân thần kinh – Hướng dẫn thực hành (Dành cho Bác sĩ) lâm sàng (Ấn bản 2025)
Tác giả: Mullally, William J., MD (Chủ biên) – Nhà xuất Bản: Elsevier – Năm xuất bản: 2025
Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên) – Ts.Bs. Nguyễn Ngọc Hoà – Ts.Bs. Lê Nhật Huy – BSCKII. Trần Trung Kiên

CHƯƠNG 26. RỐI LOẠN GIẤC NGỦ

Sleep Disorders
Milena Pavlova; Elizabeth Benge
Practical Approach to the Neurological Patient, 26, 350-357

GIỚI THIỆU

Giấc ngủ là một chức năng phổ quát của các loài sinh vật sống, chiếm một phần ba cuộc đời con người. Chất lượng giấc ngủ kém hoặc thiếu ngủ có liên quan đến việc suy giảm chức năng của hầu hết các hệ thống cơ quan trong cơ thể, bao gồm nội tiết, chuyển hóa, chức năng vỏ não cao cấp và các rối loạn thần kinh. Các rối loạn giấc ngủ có thể biểu hiện dưới dạng các than phiền (complaints) về nhu cầu ngủ quá mức, thiếu ngủ hoặc các cử động bất thường trong khi ngủ. Sức khỏe sinh sản và giới tính có thể ảnh hưởng khác nhau đến biểu hiện của các rối loạn giấc ngủ cũng như quá trình điều trị.

CÁC RỐI LOẠN GIẤC NGỦ CHÍNH

Mất ngủ: Các vấn đề chung

Hơn một phần ba người trưởng thành trải qua chứng mất ngủ thoáng qua (transient insomnia) tại một thời điểm nào đó trong đời. Trong tới 40% các trường hợp, mất ngủ có thể tiến triển thành một tình trạng mạn tính và dai dẳng hơn.

Chẩn đoán mất ngủ (Insomnia) được xác lập khi người bệnh (patient) báo cáo sự không hài lòng với giấc ngủ (mất ngủ đầu giấc hoặc mất ngủ duy trì giấc ngủ) cũng như các triệu chứng ban ngày khác (ví dụ: buồn ngủ, giảm sự chú ý, rối loạn tâm trạng). Để được coi là mạn tính, tình trạng này phải xảy ra ít nhất ba đêm mỗi tuần và kéo dài hơn 3 tháng. Mặc dù một số phân nhóm mất ngủ đã được mô tả chi tiết, nhưng việc chẩn đoán và điều trị là tương tự nhau.

Các cơ chế sinh lý bệnh chính xác làm cơ sở cho chứng mất ngủ vẫn chưa được xác định, nhưng các mô hình sinh học thần kinh và tâm lý học đã được đề xuất. Các yếu tố góp phần đã biết có thể bao gồm các yếu tố cảm xúc, hành vi, nhận thức và di truyền. Những yếu tố này thường được phân loại theo khái niệm thành: yếu tố tiền đề (di truyền, v.v.), yếu tố thúc đẩy (thường là căng thẳng hoặc bệnh tật), và yếu tố duy trì (các hành vi kém thích nghi dẫn đến sự mạn tính).

Các phương pháp điều trị hiện có cho chứng mất ngủ bao gồm các liệu pháp dược lý và phi dược lý. Kế hoạch điều trị cần xem xét bất kỳ bệnh lý đồng mắc nào có thể dẫn đến gián đoạn giấc ngủ. Những bệnh lý này bao gồm bất kỳ rối loạn giấc ngủ nguyên phát nào (ví dụ: ngưng thở khi ngủ và cử động chân định kỳ trong khi ngủ), thuốc men, các bệnh đồng mắc khác và các yếu tố hành vi.

Việc tư vấn ban đầu và giáo dục về các thực hành giấc ngủ tốt thường hữu ích và thường là đủ để giảm các triệu chứng mất ngủ. Thông thường, sẽ rất hữu ích khi bắt đầu bằng việc giải thích, bằng các thuật ngữ dễ hiểu, về cơ sở lý luận và khái niệm rằng thời lượng thức và nhịp sinh học đều ảnh hưởng độc lập đến việc bắt đầu giấc ngủ; và rằng các chất cụ thể (ví dụ: caffeine, thuốc, các chất kích thích giải trí) cũng như các tác nhân gây căng thẳng liên quan đến giấc ngủ thường xuyên (ví dụ: các hoạt động thực hiện trên giường không liên quan đến sự thân mật hoặc giấc ngủ) có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ theo chiều hướng tiêu cực.