Viêm Tuyến Giáp – Chẩn đoán và Điều trị (2026). CHƯƠNG 8. VIÊM TUYẾN GIÁP MẠN TÍNH: VIÊM TUYẾN GIÁP XƠ HÓA RIEDEL

Viêm Tuyến Giáp – Chẩn đoán và Điều trị (2026) | Thyroiditis – Diagnosis and Therapeutic Management
Biên tập: Mahmoud Sakr – (C) 2026 Nhà xuất bản: Springer – Năm xuất bản: 2026.
Ths.Bs. Lê Đình Sáng: Dịch và chuyển thể tiếng Việt. Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này được xuất bản trực tuyến vì mục đích phi lợi nhuận, duy nhất trên nền tảng yhoclamsang.net và sachyhoc.com của Thư viện Y học Medipharm.

CHƯƠNG 8. VIÊM TUYẾN GIÁP MẠN TÍNH: VIÊM TUYẾN GIÁP XƠ HÓA RIEDEL

Chronic Thyroiditis: Riedel’s Fibrosing Thyroiditis

8.1 Giới Thiệu

Viêm tuyến giáp Riedel (Riedel’s thyroiditis) là một bệnh lý viêm tuyến giáp xơ cứng hay xơ hóa mạn tính (chronic sclerosing/fibrosing thyroiditis), đặc biệt xảy ra ở phụ nữ, có xu hướng tiến triển không ngừng dẫn đến sự phá hủy hoàn toàn tuyến giáp và thường xuyên gây ra các triệu chứng chèn ép ở vùng cổ. Semple đã mô tả tình trạng này lần đầu tiên vào năm 1864 và Bolby vào năm 1888, sau đó Riedel đã báo cáo về bệnh lý này vào năm 1896 dưới tên gọi “eisenharte Struma” (bướu giáp cứng như sắt – iron-hard goiter), với đặc trưng là sự phì đại cố định và thường không gây đau của tuyến giáp. Thăm khám thực thể (physical examination), phân tích xét nghiệm cận lâm sàng (laboratory analysis), tế bào học (cytology), và các đặc điểm hình ảnh học đều không mang lại giá trị cao trong việc phân biệt giữa viêm tuyến giáp Riedel với các bệnh lý tân sinh khối u (neoplastic diseases) hoặc với biến thể xơ hóa của viêm tuyến giáp Hashimoto (fibrotic variant of Hashimoto’s thyroiditis). Việc khảo sát mô bệnh học (histological examination) là yếu tố bắt buộc để thiết lập chẩn đoán xác định.

8.2 Dịch Tễ Học

Viêm tuyến giáp Riedel là một căn bệnh cực kỳ hiếm gặp với tỷ lệ mắc mới (incidence) ước tính là khoảng 1,06 ca trên 100.000 dân số và chiếm 37/57.000 (tức 0,06%) tổng số các ca phẫu thuật tuyến giáp trong khoảng thời gian 64 năm. Theo một loạt các ca bệnh tại Phòng khám Mayo (Mayo Clinic), tần suất xuất hiện của bệnh lý này chỉ bằng khoảng 1/50 so với viêm tuyến giáp Hashimoto. Bệnh thường gặp hơn ở phụ nữ (tỷ lệ Nữ:Nam là 3,1:1). Các báo cáo gần đây cho thấy nữ giới chiếm đến 81% trong số những bệnh nhân được chẩn đoán xác định mắc bệnh Riedel tại phòng khám Mayo, và con số này tiếp tục được khẳng định thông qua một nghiên cứu phân tích gộp (meta-analysis). Giới y khoa chủ yếu ghi nhận viêm tuyến giáp Riedel ở nhóm độ tuổi từ 30 đến 50 và độ tuổi trung vị (median age) được báo cáo là 47 tuổi.

8.3 Giải Phẫu Bệnh

8.3.1 Hình Thái Đại Thể

Trong bệnh lý viêm tuyến giáp Riedel, tuyến giáp có thể có kích thước bình thường hoặc phì đại, tổn thương có thể khu trú ở một vị trí hoặc lan rộng đối xứng, và sờ vào có cảm giác cực kỳ cứng (cứng như gỗ – woody hard). Quá trình viêm thay thế nhu mô tuyến giáp, và tình trạng này có thể lan rộng xâm lấn vào các cấu trúc lân cận bao gồm tuyến cận giáp (parathyroid glands), cơ vân (skeletal muscle), dây thần kinh, mạch máu, và khí quản (trachea). Quan sát đại thể của khối tổn thương cho thấy một hình ảnh màu xám nhạt rất giống với một tổn thương ác tính (malignant lesion). Các mặt phẳng phân cách mô không thể nhìn thấy được, và mặt cắt của khối tổn thương có màu trắng toát do tình trạng giảm phân bố mạch máu (hypo-vascularity) của mô bệnh.