Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, Ấn bản thứ 7 (2026). CHƯƠNG 34. Các triệu chứng, dấu hiệu và thăm dò các rối loạn đường tiết niệu

Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, ấn bản thứ 7 (2026)
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 7th Edition
Biên tập viên chính: Clive R. G. Quick, Suzanne Biers, Tan Arulampalam, Philip J. Deakin
Dịch & Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng – (C) 2026 Elsevier

CHƯƠNG 34. Các triệu chứng, dấu hiệu và thăm dò các rối loạn đường tiết niệu

Symptoms, signs and investigation of urinary tract disorders
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 34, 502-513

Giới thiệu

Các rối loạn đường tiết niệu rất phổ biến và chiếm một phần đáng kể trong khối lượng công việc của các bác sĩ gia đình, bác sĩ nội khoa tổng quát, bác sĩ nhi khoa và phẫu thuật viên. Các rối loạn tuyến tiền liệt chiếm ít nhất một nửa công việc trong phẫu thuật niệu khoa. Các bệnh lý tuyến tiền liệt chính là phì đại lành tính tuyến tiền liệt (benign prostatic enlargement – BPE) gây ra bởi tăng sản tuyến tiền liệt, ảnh hưởng đến khoảng 10% nam giới lớn tuổi ở các nước phương Tây; và ung thư biểu mô tuyến tiền liệt, hiện là loại ung thư phổ biến thứ hai ở nam giới trên toàn thế giới và là loại ung thư thường gặp nhất được chẩn đoán ở nam giới tại Vương quốc Anh và các quốc gia thu nhập cao khác.

Các rối loạn ngoại khoa còn lại của thận và đường tiết niệu có thể được chia thành năm nhóm lớn: khối u, bệnh lý sỏi, nhiễm trùng, các bất thường bẩm sinh và cuối cùng là các rối loạn tại chỗ và toàn thân ảnh hưởng thứ phát đến đường tiết niệu.

Chương này đề cập đến các triệu chứng, dấu hiệu, phương pháp tiếp cận thăm dò và chẩn đoán bệnh lý đường tiết niệu. Các thực thể bệnh học khác nhau sau đó sẽ được thảo luận trong năm chương tiếp theo.

Các triệu chứng của bệnh lý đường tiết niệu

Các triệu chứng tiết niệu có thể do bệnh lý nội tại của đường tiết niệu hoặc do bệnh lý của các cấu trúc bên ngoài có liên quan.

Các triệu chứng gây ra do bệnh lý nội tại của đường tiết niệu

Dòng chảy của nước tiểu từ thận có thể bị cản trở do tắc nghẽn tại chính niệu quản hoặc thấp hơn tại đầu ra của bàng quang. Tình trạng này ngăn cản sự dẫn lưu hiệu quả của bàng quang và có thể ảnh hưởng thứ phát đến chức năng thận. Tắc nghẽn mạn tính đầu ra bàng quang và/hoặc tắc nghẽn đường niệu trên hai bên có thể dẫn đến suy thận, thường không có bất kỳ triệu chứng khu trú nào.

BPE (còn được gọi là tăng sản lành tính tuyến tiền liệt khi đã có kết quả mô bệnh học) là rối loạn tuyến tiền liệt phổ biến nhất và thường biểu hiện với các triệu chứng tắc nghẽn đầu ra bàng quang (ví dụ: tiểu ngập ngừng hoặc phải rặn để bắt đầu đi tiểu, dòng tiểu yếu, tiểu không hết bãi hoặc bí tiểu) và đôi khi có đái máu. Tắc nghẽn do tuyến tiền liệt tạo điều kiện thuận lợi cho nhiễm trùng bàng quang và hình thành sỏi thứ phát do bàng quang không rỗng hoàn toàn, và người bệnh có thể biểu hiện các triệu chứng hậu quả đó.

Ung thư tuyến tiền liệt có thể biểu hiện với tình trạng tắc nghẽn đầu ra bàng quang tương tự như BPE hoặc có thể được phát hiện ở giai đoạn không triệu chứng khi kiểm tra sức khỏe bằng thăm trực tràng (digital rectal examination – DRE) hoặc xét nghiệm máu (kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt – PSA). Một số trường hợp được chẩn đoán lần đầu do các triệu chứng của di căn như đau xương.