Sổ tay Lâm sàng Tiết niệu Penn, Ấn bản thứ 3. CHƯƠNG 5. CÁC NHIỄM TRÙNG ĐẶC HIỆU ĐƯỜNG TIẾT NIỆU SINH DỤC

Sổ tay Lâm sàng Tiết niệu Penn, Ấn bản thứ 3
Penn Clinical Manual of Urology Third Edition – (C) 2025 Nhà Xuất Bản ELSEVIER
Biên tập: Thomas J. Guzzo, Robert C. Kovell, Justin B. Ziemba, Dana A. Weiss, Alan J. Wein
Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng, Ts.Bs. Lê Huy Ngọc, Ts.Bs. Lê Nhật Huy, BSCKII. Trần Trung Kiên

CHƯƠNG 5. CÁC NHIỄM TRÙNG ĐẶC HIỆU ĐƯỜNG TIẾT NIỆU SINH DỤC

Specific infections of the genitourinary tract
Joseph F. Harryhill, MD, MSEd; Aseem Malhotra, MD; Hanna Jia, BA
Penn Clinical Manual of Urology, CHAPTER 5, 143-153.e1

LAO TIẾT NIỆU SINH DỤC

DỊCH TỄ HỌC

Lao (Tuberculosis – TB), thường do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra, là một trong những bệnh nhiễm trùng lâu đời nhất được biết đến của loài người, với các dấu hiệu của bệnh lao được tìm thấy trong các xác ướp có niên đại từ năm 3000 trước Công nguyên. Từng được gọi là “bệnh suy mòn” (consumption), căn bệnh này đã đạt đến tỷ lệ đại dịch ở Châu Âu thế kỷ 18. Tuy nhiên, đây không chỉ là căn bệnh của quá khứ: Lao vẫn là một nguyên nhân chính gây tử vong trên toàn thế giới. Năm 2019, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã báo cáo 10 triệu ca mắc mới và 1,4 triệu ca tử vong do lao. Gần đây, tỷ lệ mắc lao toàn cầu đã giảm với tốc độ 2% mỗi năm kể từ năm 2015.

Lao tiết niệu sinh dục (Genitourinary Tuberculosis – GUTB) là vị trí tổn thương ngoài phổi phổ biến thứ ba, chiếm 20% các trường hợp lao ngoài phổi. Lao tiết niệu sinh dục hoạt động biểu hiện sau 5 đến 25 năm kể từ khi nhiễm trùng ban đầu ở 2% đến 20% người bệnh.

CƠ CHẾ BỆNH SINH

Lao lây lan rất hiệu quả qua các giọt bắn khí dung, chỉ cần hít phải một vài trực khuẩn là có thể lây bệnh. Sau khi hít vào, khả năng miễn dịch của vật chủ sẽ quyết định xem vi khuẩn có bị loại bỏ sớm hay không; nếu không, trực khuẩn sẽ cư trú trong các đại thực bào phế nang và sau đó có thể lây lan theo đường máu trong vòng vài tuần. Trong số những cá nhân phơi nhiễm với lao, 5% – 10% sẽ phát triển thành bệnh hoạt động, và những người bệnh suy giảm miễn dịch có nguy cơ gia tăng. Trên thực tế, virus gây suy giảm miễn dịch ở người (Human Immunodeficiency Virus – HIV) là yếu tố nguy cơ lớn nhất có thể xác định được đối với sự tiến triển từ nhiễm trùng tiềm ẩn sang bệnh hoạt động, với bệnh lao gây ra một phần tư số ca tử vong trên toàn cầu ở người bệnh nhiễm HIV.

Trong quá trình nhiễm trùng tiên phát, các tế bào lympho và nguyên bào sợi tập hợp lại để hình thành một u hạt (Granuloma) xung quanh trực khuẩn và ngăn chặn sự lây lan thêm của nhiễm trùng. Tuy nhiên, các sinh vật này có thể vẫn còn sống và trở nên không hoạt động (ngủ đông) bên trong củ lao, dẫn đến bệnh tiềm ẩn. Các vị trí này sau đó có thể tái hoạt động do sự suy yếu của hệ miễn dịch vật chủ, có thể do đái tháo đường (Diabetes), HIV, bệnh ác tính, hóa trị liệu hoặc các thuốc ức chế miễn dịch. Bệnh lao sau đó có thể lây lan bằng cách bã đậu hóa (Caseation) và tạo hang, đôi khi sau nhiều năm ngủ đông.

Một vị trí phổ biến của sự lây lan theo đường máu là thận, đặc biệt là vỏ thận, do sự sẵn có oxy cao. Các củ lao trong cầu thận có thể gây phá hủy nhu mô, cho phép trực khuẩn lan vào tủy thận, nơi có môi trường ưu trương làm suy giảm chức năng thực bào. Hoại tử nhú thận (Papillary Necrosis) sau đó cho phép nhiễm trùng lan vào nước tiểu và đi xuống niệu quản đến bàng quang. Tình trạng xơ hóa do nhiễm trùng có thể dẫn đến tắc nghẽn khúc nối bể thận – niệu quản, hẹp niệu quản, viêm và co thắt bàng quang.