PHẪU THUẬT TUYẾN GIÁP VÀ TUYẾN CẬN GIÁP, ẤN BẢN THỨ 3. CHƯƠNG 42. SINH LÝ BỆNH CỦA TỔN THƯƠNG THẦN KINH THANH QUẢN QUẶT NGƯỢC

PHẪU THUẬT TUYẾN GIÁP VÀ TUYẾN CẬN GIÁP, ẤN BẢN THỨ 3
Chủ biên: Gregory W. Randolph MD FACS FACE – Nhà xuất bản Elsevier (2022). Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng 
Bản dịch vì mục đích phi lợi nhuận. Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website sachyhoc.com và yhoclamsang.net

CHƯƠNG 42. SINH LÝ BỆNH CỦA TỔN THƯƠNG THẦN KINH THANH QUẢN QUẶT NGƯỢC

Pathophysiology of Recurrent Laryngeal Nerve Injury
Gayle Woodson
Surgery of the Thyroid and Parathyroid Glands, 42, 404-409

GIỚI THIỆU

Tổn thương thần kinh thanh quản là một biến chứng nghiêm trọng của phẫu thuật tuyến giáp. Tổn thương một bên làm suy yếu giọng nói và đôi khi là nuốt. Tổn thương hai bên có thể dẫn đến tắc nghẽn đường thở đe dọa tính mạng. Các triệu chứng thay đổi rất nhiều theo thời gian và giữa các bệnh nhân, tùy thuộc vào vị trí và mức độ nghiêm trọng của tổn thương và đặc điểm sinh học của quá trình lành thương. Chương này đề cập đến sinh lý bệnh của tổn thương thần kinh thanh quản quặt ngược (Recurrent Laryngeal Nerve – RLN) và sinh học của quá trình tái tạo thần kinh (xem Chương 43, Xử trí Liệt Thần kinh Thanh quản Quặt ngược).

CÁC BIẾN THỂ VỀ TRIỆU CHỨNG

Liệt thanh quản một bên có thể hoàn toàn không có triệu chứng, là một phát hiện tình cờ trong quá trình thăm khám thanh quản thường quy ở một bệnh nhân có giọng nói bình thường. Những bệnh nhân bị tổn thương thần kinh thanh quản cấp tính hầu như luôn có một số suy giảm về giọng nói, dao động từ mỏi giọng nhẹ đến khàn tiếng nghiêm trọng, tùy thuộc vào mức độ tổn thương thần kinh. Trong những trường hợp nghiêm trọng nhất, thanh môn (glottis) bị mất chức năng, dẫn đến mất tiếng (aphonia) và thậm chí hít sặc trong khi nuốt. Liệt thanh quản có thể làm suy giảm tất cả các chức năng đòi hỏi sự đóng chặt của thanh môn, chẳng hạn như ho, đại tiện và ổn định lồng ngực để nâng vật nặng. Liệt một bên có thể gây ra tiếng rít thanh quản (stridor) ở trẻ nhũ nhi. Mặt khác, một dây thanh (vocal fold) di động thường cung cấp đủ đường thở. Nhưng một số bệnh nhân trải qua các đợt tắc nghẽn đường thở từng cơn do co thắt thanh quản (laryngospasm). Trong một số trường hợp, dây thanh bị liệt khép lại trong khi hít vào, dẫn đến tiếng rít hoặc thậm chí cần phải mở khí quản (tracheotomy).

Từ lâu người ta đã quan sát thấy rằng chức năng giọng nói có thể cải thiện, ngay cả khi dây thanh vẫn bất động. Vị trí của dây thanh bị liệt có xu hướng dịch chuyển về phía đường giữa theo thời gian. Hiện nay, rõ ràng là sự thay đổi vị trí này là do sự tái chi phối thần kinh (reinnervation) của các cơ khép (adductor muscles).

Khi cả hai dây thần kinh thanh quản quặt ngược (RLN) bị tổn thương, các triệu chứng về giọng nói trở nên ít quan trọng hơn so với các vấn đề về hô hấp. Liệt hai bên cấp tính có thể cần mở khí quản hoặc đặt nội khí quản khẩn cấp. Những bệnh nhân khác có thể có đường thở ở mức giới hạn nhưng vẫn đủ dùng. Cũng như trong liệt một bên, các triệu chứng thay đổi theo thời gian do sự tái chi phối thần kinh của các cơ thanh quản (Hình 42.1). Giọng nói yếu và hụt hơi có thể trở nên mạnh hơn khi tình trạng đường thở trở nên tồi tệ hơn. Bệnh nhân thường có một số mức độ khép thích hợp khi phát âm, nhưng chức năng mở (abductor function) thì hiếm gặp. Sự khép không thích hợp khi hít vào cũng có thể xảy ra, đôi khi do sự xẹp thụ động vào trong của các cơ bị liệt mềm trong khi hít vào (ví dụ: hiệu ứng Bernoulli), đôi khi là kết quả của sự co cơ không thích hợp từ sự tái chi phối thần kinh đồng vận (synkinetic reinnervation) (Hình 42.2).