Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 28. HỘI CHỨNG CUSHING

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. 

CHƯƠNG 28. HỘI CHỨNG CUSHING

Cushing’s Syndrome
Mary H. Samuels
Endocrine Secrets, CHAPTER 28, 271-277

1. Mô Tả Chức Năng Bình Thường Của Cortisol Ở Người Khỏe Mạnh

Cortisol và các glucocorticoid (glucocorticoids) khác đóng vai trò là các chất điều hòa sinh lý (physiologic regulators) mang lại nhiều tác dụng. Chúng làm tăng quá trình sản xuất glucose, ức chế quá trình tổng hợp protein và tăng cường sự phân giải protein, kích thích quá trình ly giải lipid (lipolysis), đồng thời ảnh hưởng đến các đáp ứng miễn dịch và viêm. Glucocorticoid giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì huyết áp và là một phần thiết yếu trong đáp ứng của cơ thể đối với stress.

2. Nồng Độ Cortisol Bình Thường Được Điều Hòa Như Thế Nào?

Hormone tuyến yên adrenocorticotropin (ACTH) kích thích tuyến thượng thận sản xuất cortisol. Các hormone vùng dưới đồi bao gồm hormone giải phóng corticotropin (corticotropin-releasing hormone – CRH) và vasopressin (ADH) lại kích thích quá trình sản xuất ACTH. Cortisol phản hồi âm tính lên tuyến yên và vùng dưới đồi để ức chế việc tiết ACTH và CRH. Trong các điều kiện không có stress, tuyến thượng thận bài tiết cortisol theo một nhịp sinh học ngày đêm (circadian rhythm) rõ rệt, với nồng độ cao hơn vào sáng sớm và nồng độ thấp hơn vào tối muộn. Khi cơ thể gặp stress, sự bài tiết của CRH, ACTH và cortisol tăng lên, làm lu mờ sự biến thiên theo nhịp ngày đêm. Do nồng độ cortisol dao động lớn trong suốt 24 giờ và gia tăng thích hợp trong điều kiện stress, các bác sĩ có thể gặp khó khăn để phân biệt giữa bài tiết bình thường và bất thường. Vì lý do này, việc đánh giá một người bệnh bị nghi ngờ mắc bệnh Cushing (Cushing’s disease) thường phức tạp và dễ gây nhầm lẫn.

3. Các Triệu Chứng Lâm Sàng Của Tình Trạng Dư Thừa Cortisol Là Gì?

Nồng độ cortisol tăng cao không thích hợp và kéo dài dẫn đến hội chứng Cushing (Cushing’s syndrome), mang các đặc trưng sau:

• Béo phì, đặc biệt là béo phì trung tâm (béo thân mình), đi kèm với tình trạng teo cơ vùng chi, khuôn mặt tròn như mặt trăng (moon facies), lớp mỡ dày vùng thượng đòn, và “bướu trâu” (buffalo hump).
• Da mỏng, với vẻ mặt đỏ phừng (facial plethora), dễ bị bầm tím, và các vết rạn da màu tím đỏ (violaceous striae).
• Yếu cơ, đặc biệt là yếu cơ gốc chi (proximal muscle weakness), và teo cơ.
• Tăng huyết áp, xơ vữa động mạch (atherosclerosis), suy tim sung huyết, và phù nề.
• Rối loạn chức năng tuyến sinh dục và kinh nguyệt không đều.
• Các rối loạn tâm lý (ví dụ: trầm cảm, cảm xúc không ổn định, dễ cáu gắt, rối loạn giấc ngủ).
• Loãng xương và gãy xương.
• Tăng tỷ lệ nhiễm trùng và vết thương chậm lành.

4. Tất Cả Người Bệnh Đến Phòng Khám Của Tôi Đều Có Vẻ Như Mắc Hội Chứng Cushing. Có Phải Một Số Phát Hiện Lâm Sàng Đặc Hiệu Cho Hội Chứng Cushing Hơn Những Phát Hiện Khác Không?