Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 35. HỘI CHỨNG ĐỘNG MẠCH CHỦ CẤP TÍNH

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 35. HỘI CHỨNG ĐỘNG MẠCH CHỦ CẤP TÍNH

Acute aortic syndrome
Clare Quarterman
Oh’s Intensive Care Manual, 35, 415-430

Động mạch chủ là động mạch lớn nhất của cơ thể, bao gồm ba lớp. Lớp áo trong (intima) là một lớp tế bào nội mô duy nhất nằm trên màng đáy; lớp áo giữa (media) là một lớp dày gồm các sợi đàn hồi, tế bào cơ và collagen giúp tạo nên khả năng co giãn; lớp áo ngoài (adventitia) là một lớp sợi collagen đóng góp vào độ bền kéo. Hội chứng động mạch chủ cấp tính (acute aortic syndrome) mô tả một loạt các bệnh lý động mạch chủ đe dọa tính mạng, bao gồm lóc tách động mạch chủ (aortic dissection), tụ máu trong thành (intramural haematoma) và loét động mạch chủ xuyên thấu (penetrating aortic ulcer). Tỷ lệ mắc hội chứng động mạch chủ cấp tính trong dân số chung là từ 4 đến 6 ca trên 100.000 người-năm, tăng lên 30 ca trên 100.000 người-năm ở quần thể trên 60 tuổi. Khoảng 85% đến 95% các trường hợp mắc hội chứng động mạch chủ cấp tính liên quan đến lóc tách động mạch chủ, với 5% đến 15% là do tụ máu trong thành và 5% do loét động mạch chủ xuyên thấu.

Hình 35.1. Các dạng hội chứng động mạch chủ cấp tính: lóc tách (dissection), loét xuyên thấu (penetrating ulcer) và tụ máu trong thành (intramural hematoma). (Nguồn: Elefteriades JA. Thoracic aortic aneurysm: reading the enemy’s playbook. Curr Probl Cardiol. 2008;33:203-277.)

PHÂN LOẠI HỘI CHỨNG ĐỘNG MẠCH CHỦ CẤP TÍNH

Lóc Tách Động Mạch Chủ

Lóc tách động mạch chủ xảy ra khi thành động mạch chủ bị tổn thương do một vết rách ở lớp áo trong, cho phép dòng máu đi theo hướng xa xuống lớp áo giữa, tạo ra một lòng giả (false lumen). Lóc tách động mạch chủ chiếm đa số các trường hợp trong hội chứng động mạch chủ cấp tính. Tỷ lệ mắc lóc tách động mạch chủ, cả Típ A và Típ B, cao hơn ở nam giới với tỷ lệ ở nam là 5 trên 100.000 người-năm và 2 trên 100.000 người-năm ở nữ giới. Tỷ lệ mắc bệnh có tương quan với tuổi tác, với độ tuổi trung bình lúc khởi phát là 65 tuổi, mặc dù bệnh nhân thường mắc bệnh ở độ tuổi trẻ hơn với lóc tách Típ A so với Típ B. Ở những bệnh nhân mắc bệnh mô liên kết hoặc có các yếu tố nguy cơ bẩm sinh đáng kể khác, bệnh thường xuất hiện ở những độ tuổi trẻ hơn và trước tuổi 40.

Động mạch chủ phải chịu lực tống máu từ cung lượng tim. Cùng với quá trình lão hóa, tính đàn hồi của thành mạch sẽ mất dần, làm tăng áp lực lên thành mạch và gia tăng nguy cơ tổn thương. Quá trình này được đẩy nhanh bởi sự hiện diện của bệnh tăng huyết áp, đặc biệt nếu bệnh không được kiểm soát tốt. Động mạch chủ lên là nơi chịu mức dP/dT (tốc độ gia tăng huyết áp) cao nhất. Các vết rách nội mạc có xu hướng khu trú tại đây trước khi lan rộng, thường là lan truyền về phía trước (antegrade) mặc dù hiện tượng lan truyền ngược chiều (retrograde extension) cũng có thể xảy ra.