Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 50. OXY HÓA MÁU QUA MÀNG NGOÀI CƠ THỂ (ECMO) TRONG ĐIỀU TRỊ SUY HÔ HẤP

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG, TS.BS. LÊ NHẬT HUY. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 50. OXY HÓA MÁU QUA MÀNG NGOÀI CƠ THỂ (ECMO) TRONG ĐIỀU TRỊ SUY HÔ HẤP

Extracorporeal membrane oxygenation for respiratory failure
Vince Pellegrino; Brooke Riley; Julia Coull
Oh’s Intensive Care Manual, 50, 614-620

ECMO Trong Điều Trị Suy Hô Hấp

Kiểm soát tình trạng suy hô hấp nặng và phòng ngừa tổn thương phổi vẫn luôn là một thách thức lớn trong công tác hồi sức tích cực (critically ill patients). Mặc dù đã áp dụng chiến lược thông khí bảo vệ phổi, tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân mắc hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (Acute respiratory distress syndrome – ARDS) mức độ nặng vẫn ở mức cao và tăng tỷ lệ thuận với mức độ nghiêm trọng của tổn thương phổi. Chiến lược thông khí bảo vệ phổi ở bệnh nhân ARDS nặng có thể gặp giới hạn do tình trạng giảm oxy máu (hypoxaemia) và tăng carbon dioxide máu (hypercapnia) tiến triển, bất chấp việc bác sĩ đã dùng đến các liệu pháp bổ trợ để cải thiện quá trình oxy hóa như cho thở khí nitric oxide hít (inhaled NO) hoặc thông khí tư thế nằm sấp (prone positioning).

Oxy hóa máu qua màng ngoài cơ thể phương thức tĩnh mạch – tĩnh mạch (Veno-venous extracorporeal membrane oxygenation – V-V ECMO) và phương thức tĩnh mạch – động mạch phổi (Veno-pulmonary ECMO – V-PA ECMO) là các hình thức hỗ trợ thay thế chức năng phổi nhằm cung cấp oxy và loại bỏ carbon dioxide ngoài cơ thể. Biện pháp này hỗ trợ chiến lược thông khí bảo vệ phổi và tạo khoảng thời gian “vàng” để nhu mô phổi tự phục hồi. Các hệ thống ECMO hiện đại có thể được triển khai nhanh chóng ngay tại giường bệnh mà không cần can thiệp phẫu thuật. Kích thước nhỏ gọn của hệ thống cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển bệnh nhân liên viện ngay cả trên quãng đường dài, đồng thời duy trì khả năng hỗ trợ sự sống từ vài ngày đến vài tháng. Tần suất sử dụng V-V ECMO đã tăng vọt trong các đợt đại dịch virus đường hô hấp gần đây, và lợi ích cải thiện tỷ lệ sống còn ở người lớn mắc ARDS nặng đã được nền y học công nhận rộng rãi. Ngoài các đợt đại dịch, tỷ lệ chỉ định hỗ trợ ECMO hô hấp thường khá thấp, do đó, các ca bệnh này nên được chuyển đến và điều trị tại các trung tâm hồi sức chuyên sâu.

Định Nghĩa Về Oxy Hóa Máu Qua Màng Ngoài Cơ Thể (ECMO)

ECMO là một hình thức hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể, bao gồm một ống thông hút máu tĩnh mạch (access cannula), một hệ thống ống dẫn vòng tuần hoàn bên ngoài, một thiết bị trao đổi khí hay còn gọi là màng oxy hóa máu (oxygenator) – nơi máu được làm giàu oxy và loại bỏ carbon dioxide, cùng một ống thông trả máu (return cannula) để đưa dòng máu đã được oxy hóa trở lại cơ thể bệnh nhân. Một máy bơm máu (pump) sẽ đẩy máu lưu thông liên tục trong vòng tuần hoàn và có thể tích hợp chức năng trao đổi nhiệt. Một luồng khí mới (Fresh gas flow – FGF) được thổi liên tục vào màng trao đổi khí. ECMO có thể cung cấp đủ lượng oxy và đào thải toàn bộ carbon dioxide cho những bệnh nhân bị suy giảm nghiêm trọng hoặc mất hoàn toàn chức năng phổi tự nhiên. Hệ thống ECMO có thể cung cấp lưu lượng máu đã được oxy hóa hoàn toàn lên đến khoảng 7 lít/phút.

Phương Thức Hỗ Trợ

Các mạch máu được chọn để hút máu ra và trả máu về sẽ quyết định phương thức chạy ECMO. ECMO tĩnh mạch – tĩnh mạch (V-V ECMO) là phương thức phổ biến nhất được sử dụng để hỗ trợ hô hấp. Máu được hút ra từ các tĩnh mạch lớn, sau đó trả về tâm nhĩ phải, toàn bộ vòng tuần hoàn tự nhiên của bệnh nhân vẫn do quả tim tự bơm máu đi. ECMO tĩnh mạch – động mạch phổi (V-PA ECMO) hút máu từ tâm nhĩ phải và trả máu thẳng vào động mạch phổi (thường thông qua một ống thông nòng đôi chuyên biệt), phương thức này cung cấp sự kết hợp giữa hỗ trợ hô hấp và hỗ trợ tâm thất phải. ECMO tĩnh mạch – động mạch (Veno-arterial ECMO – V-A ECMO) trả máu về hệ thống động mạch toàn thân và tuyệt đối không được sử dụng nếu bệnh nhân chỉ bị suy hô hấp đơn thuần.