Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 96. CẤP CỨU THẦN KINH Ở TRẺ EM 

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 96. CẤP CỨU THẦN KINH Ở TRẺ EM 

Neurological emergencies in children
Nitesh Singhal; Michaela Waak

Oh’s Intensive Care Manual, 96, 1080-1094

GIỚI THIỆU VỀ CẤP CỨU THẦN KINH VÀ NGOẠI THẦN KINH

Các trường hợp cấp cứu thần kinh và ngoại thần kinh kết hợp lại là những tình trạng khẩn cấp đe dọa tính mạng phổ biến nhất ở trẻ em và thường gây ra những di chứng lâu dài đáng kể với nhiều tác động đến người bệnh và gia đình. Ở các môi trường có nguồn lực dồi dào, sau năm đầu đời, nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở thời kỳ thơ ấu là chấn thương, đặc biệt là chấn thương sọ não (traumatic brain injury). Có một loạt các tình trạng bệnh lý ảnh hưởng đến não bộ, tủy sống và hệ thần kinh ngoại biên đòi hỏi phải được nhận biết kịp thời, hồi sức và xử trí dứt điểm. Sinh lý bệnh, các đặc điểm lâm sàng, hướng xử trí và kết cục của những trường hợp cấp cứu này bị ảnh hưởng bởi một số khác biệt quan trọng giữa trẻ em (bao gồm cả thanh thiếu niên) và người lớn. Căn nguyên gây bệnh khác nhau cũng như các triệu chứng và biểu hiện của tổn thương não. Một nguyên nhân là sự trưởng thành của hệ thống miễn dịch và các hệ thống cơ quan khác tác động lên tổn thương não nguyên phát và thứ phát, thường bao gồm sự kích hoạt của các dòng thác viêm (inflammatory cascades). Dữ liệu kết cục lâm sàng vững chắc đòi hỏi thời gian theo dõi dài hơn, vì tuổi phát triển và thực tế là một số khiếm khuyết không thể được chẩn đoán cho đến khi đạt được một số cột mốc phát triển nhất định, có nghĩa là trẻ em thường “lớn lên cùng với tổn thương não của chúng” theo thời gian khi các khiếm khuyết trở nên rõ ràng.

SINH LÝ BỆNH CỦA CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO Ở TRẺ EM

Tổn thương não thường được gây ra bởi một biến cố nguyên phát (ví dụ: chấn thương, thiếu máu cục bộ, nhiễm trùng hoặc rối loạn chuyển hóa), và thường đi kèm với các tổn thương thứ phát (secondary injuries), bao gồm phù nề, thay đổi cơ chế tự điều hòa mạch máu não (cerebrovascular autoregulation), thiếu oxy mô hoặc các cơ chế gây độc tế bào khác. Liệu pháp điều trị được áp dụng sau biến cố sẽ không ảnh hưởng đến kết cục của tổn thương nguyên phát; tuy nhiên, hồi sức thích hợp, điều trị và tránh các biến chứng do quá trình điều trị (iatrogenic complications) có thể ngăn ngừa hoặc giảm thiểu tác động của các tổn thương thứ phát. Các đặc điểm của tổn thương não đặc trưng ở người bệnh nhi được mô tả dưới đây.

Lưu Lượng Máu Não Và Chuyển Hóa

Ở trẻ em, lưu lượng máu não (Cerebral blood flow – CBF) thay đổi rõ rệt theo độ tuổi và đạt đến giá trị của người trưởng thành ở tuổi 20. Lưu lượng máu não được quyết định bởi áp lực tưới máu não (Cerebral perfusion pressure – CPP) chia cho sức cản mạch máu não (Cerebral vascular resistance – CVR). Các yếu tố ảnh hưởng đến sức cản mạch máu não bao gồm sự liên kết giữa lưu lượng dòng chảy và chuyển hóa (flow-metabolism coupling), phân áp carbon dioxide động mạch, phân áp oxy động mạch và cơ chế tự điều hòa. Việc chủ ý thao tác điều chỉnh các yếu tố này đóng một vai trò then chốt trong xử trí trẻ em bị tổn thương não cấp tính.