Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 105. AN TOÀN ĐIỆN VÀ TỔN THƯƠNG DO ĐIỆN

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 105. AN TOÀN ĐIỆN VÀ TỔN THƯƠNG DO ĐIỆN 

Electrical safety and injuries
Christina HY So; Christopher Pak-to Lee; Po Tong Chui

Oh’s Intensive Care Manual, 105, 1168-1179

Giới Thiệu

Ước tính mỗi năm tại Hoa Kỳ, tổn thương do điện (Electrical injuries) gây ra khoảng 1000 ca tử vong và chiếm 5% tổng số ca nhập viện tại các trung tâm bỏng. Bệnh nhân tổn thương do điện thường đòi hỏi theo dõi và điều trị tại khoa chăm sóc tích cực (Intensive care unit – ICU). Bệnh cảnh lâm sàng lúc nhập viện rất đa dạng, bao gồm tình trạng sau ngừng tim phổi (Post-cardiopulmonary arrest), hôn mê, tổn thương cơ tim, chấn thương đụng dập (Blunt trauma) và bỏng nặng (do tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dòng điện, hồ quang điện, hỏa hoạn hoặc các vụ nổ). Việc nắm vững các khái niệm vật lý và cơ chế gây tổn thương đóng vai trò nền tảng giúp bác sĩ lâm sàng đánh giá và xử trí hiệu quả nhóm bệnh nhân này.

Các Khái Niệm Vật Lý

Điện là sự dịch chuyển của các điện tử (Electrons) mang điện tích âm. Chênh lệch điện thế (Potential difference) hay điện áp (Voltage), đo bằng vôn (V), xuất hiện giữa hai điểm nếu số lượng hoặc mật độ điện tử ở một điểm lớn hơn điểm còn lại. Khi kết nối hai điểm này bằng một vật dẫn điện (Conductor), sự chênh lệch điện thế sẽ tạo ra dòng điện (Electric current), đo bằng ampe (A). Điện trở (Resistance), đo bằng ohm (Ω), là đại lượng cản trở dòng dịch chuyển này của các điện tử. Định luật Ohm mô tả mối quan hệ giữa điện áp, dòng điện và điện trở: V = IR

Khi dòng điện chạy qua một vật dẫn, năng lượng điện chuyển hóa thành nhiệt năng (Thermal energy). Định luật Joule mô tả năng lượng sinh ra theo thời gian (t), đo bằng joule (J): J = VIt = I²Rt

Dòng điện chạy theo một hướng duy nhất gọi là dòng điện một chiều (Direct current – DC). Trong khi đó, hệ thống điện cung cấp cho hộ gia đình, bệnh viện và nhà máy là dòng điện xoay chiều (Alternating current – AC), dao động đảo chiều với tần số 50 đến 60 Hertz (Hz). Tĩnh điện (Static electricity) không có dòng dịch chuyển tự do của các điện tử. Các vật thể cách điện có thể tích tụ điện tích rất cao, thường thông qua quá trình ma sát lặp đi lặp lại. Điện tích này tiêu tán khi các điện tử ‘phóng’ sang một vật thể lân cận có sự chênh lệch điện thế. Quá trình phóng điện tử này làm ion hóa và đốt nóng lớp không khí trung gian, tạo ra tia lửa điện (Spark), tiềm ẩn nguy cơ làm bốc cháy các chất lỏng hoặc khí dễ cháy. Sét đánh (Lightning) chính là một dạng phóng tĩnh điện trong tự nhiên.