Bài giảng nhi khoa: Hen trẻ em

ThS. BS. Trần Thiện Ngọc Thảo

ĐỊNH NGHĨA

Theo định nghĩa của tài liệu hướng dẫn hen GINA 2014 (Global Initiative for Asthma), hen được định nghĩa là một bệnh lý không đồng nhất, thường đặc trưng bởi tình trạng viêm mạn tính của đường hô hấp. Hen được xác định bởi tiền sử xuất hiện các triệu chứng hô hấp như ho, khò khè, khó thở và đau ngực thay đổi theo thời gian và cường độ, đi cùng với sự tắc nghẽn không hằng định của luồng khí thì thở ra⁵.

DỊCH TỂ

Ước tính trên toàn thế giới, theo WHO có khoảng 300 triệu bệnh nhân hen (cả người lớn và trẻ em). Tuy nhiên tần suất hiện mắc dao động đáng kể giữa các quốc gia từ 1% – 18% dân số⁵.

Tử vong ở trẻ em từ 5 -14 tuổi tại Mỹ năm 2000 là 0,3/1000 trẻ, chiếm < 2% tử vong chung ở tuổi này ².

Tần suất hen ở thành thị cao hơn ở nông thôn.

Hen là gánh nặng kinh tế và xã hội. Hen không chỉ gây hao tổn tiền bạc cho chữa trị mà còn gây hao tổn do những nguyên nhân ngoài điều trị bao gồmnghỉ học, nghỉ làm, tàn tật sớm và tử vong ⁵.

Khò khè tái đi tái lại ở tuổi nhũ nhi có nguy cơ diễn tiến thành hen cao hơn ở tuổi thanh thiếu niên ³.

Những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và khởi phát hen ^2,3,5

Gồm 2 nhóm: nhóm ảnh hưởng hình thành hen và nhóm khởi phát triệu chứng hen. Một số yếu tố thuộc cả 2 nhóm.

Nhóm gây ra bệnh hen 

Là những yếu tố bệnh chủ gồm:

Di truyền (chủ yếu)

Gen qui định dị ứng

Gen qui định tăng kích ứng đường thở

Tiền căn dị ứng của gia đình là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của hen kéo dài ở trẻ em và trẻ cũng dễ bị hen nặng hơn2,9. Mối quan hệ giữa mẹ bị hen hoặc viêm mũi dị ứng với hen ở con là mạnh nhất9. Trẻ có mẹ bị hen có nguy cơ bị hen cao hơn trẻ có cha bị hen. Giữa các trẻ song sinh, một trẻ bị hen thì nguy cơ 36 – 75% trẻ còn lại cũng bị hen2.

Miễn dịch bẩm sinh 

Bao gồm cả miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch mắc phải. Một số nghiên cứu đã ghi nhận các bệnh dị ứng, kể cả hen, thường đặc trưng bởi sự thiếu cân bằng giữa các cytokines Th₁ và Th₂. Nếu trẻ có biểu hiện của cơ địa dị ứng (như test lẫy da (+), tăng esinophil máu…) thì có liên quan đến hen nặng và kéo dài ở tuổi nhỏ nhưng mối tương quan này không rõ ràng khi trẻ qua tuổi trưởng thành².

Béo phì

Giới tính: trước 14 tuổi nam bị hen gần gấp đôi nữ. Tỉ lệ này giảm dần và khi đến tuổi trưởng thành, nữ bị nhiều hơn nam.

Nhóm khởi phát các triệu chứng hen (cơn hen)

Yếu tố môi trường: thường gặp nhất