Bài giảng vết thương khớp do hỏa khí

Định nghĩa:

Khi vùng khớp có vết thương làm tổn thương bao khớp và bao hoạt dịch, có dịch khớp chảy ra ngoài thì gọi là vết thương thấu khớp, vết thương phạm khớp hay vết thương khớp.

Như vậy khi bị vết thương khớp, xương ở vùng khớp, mặt sụn khớp, dây chằng có thể bị tổn thương hoặc không, nhưng tổn thương nhất thiết phải có là thủng rách bao khớp, bao hoạt dịch khớp làm cho chất hoạt dịch khớp chẩy ra ngoài.

Đặc điểm:

Vết thương khớp hỏa khí có tổn thương nặng nề và phức tạp hơn vết thương khớp do dao đâm, vết thương khớp do các tác nhân chấn thương trực tiếp khác tác động vào khớp hoặc do sự gãy xương hở phạm khớp trong thời bình vì:

Phần mềm quanh khớp nhất là hệ thống dây chằng bao khớp, bao hoạt dịch bị thủng rách nặng nề

Tổn thương nặng nề ở đầu xương, sụn khớp gây chảy máu trong khớp. Những mảnh xương rời ra trở thành những dị vật trong khớp.

Tại ổ khớp có nhiều dị vật như mảnh bom đạn, mảnh quần áo, đất cát…nên nguy cơ nhiễm khuẩn, dính khớp, thoái hóa khớp rất cao.

Mạch máu thần kinh chính của chi đi qua vùng khớp có thể bị tổn thương và làm cho vết thương khớp càng thêm trầm trọng.

Do những đặc điểm nêu trên nên vết thương phạm khớp do hỏa khí có thể dẫn tới sốc, nhất là các vết thương khớp lớn như vết thương khớp hông, khớp gối, khớp vai. Các trường hợp trên đây nếu không xử trí cấp cứu kịp thời có thể nguy hiểm tới tính mạng.

Các vết thương khớp do hỏa khí có nguy cơ nhiễm khuẩn rất cao. Mức độ nhiễm khuẩn nặng hay nhẹ tùy thuộc vào mức độ tổn thương, vị trí khớp tổn thương, thời điểm và kỹ thuật xử trí.

Những vết thương khớp do mảnh bom, mảnh lựu đạn thường bị nhiễm trùng khớp nặng nề. Vết thương chột thường bị nhiễm khuẩn khớp nặng hơn so với vết thương xuyên do đạn. Những vết thương ở các khớp lớn, nằm sâu như khớp hông, khớp vai thường có tình trạng nhiễm khuẩn nặng hơn so với các khớp khác.

Vết thương khớp do hỏa khí thường để lại di chứng nặng về chức năng như: cứng khớp, dính khớp, lệch vẹo khớp, lỏng lẻo khớp, viêm xương khớp mãn tính.

TỔN THƯƠNG GIẢI PHẪU CỦA VẾT THƯƠNG KHỚP.

Tổ chức xương vùng khớp

Đầu xương là tổ chức xương xốp, có nhiều mạnh máu nuôi dưỡng, nên khi khớp bị tổn thương thì vùng này có những đặc điểm sau:

Khả năng chống nhiễm khuẩn khá hơn hẳn tổ chức xương cứng.

Khả năng liền xương nhanh vì là xương xốp.

Dễ mọc các gai xương bất thường: do  trong quá trình viêm nhiễm nhất là khi vết thương khớp nhiễm khuẩn sẽ có hiện tượng xung huyết, tăng tưới máu tới nhiều (hyperhemie) dễ bị vôi hóa dây chằng bao khớp ( biểu hiện bằng các gai xương) hoặc dễ làm dính khớp (ankylose oseuse).

Trong các vết thương phạm khớp, các mảnh xương ở đầu khớp mẻ ra hoặc phần sụn khớp bị bong ra nếu không lấy bỏ  đều trở thành các dị vật gay cản trở đến cơ năng của khớp. Do khả năng liền xương nhanh của vùng xương xốp khi có gẫy xương kèm theo, nếu không nắn chỉnh hình sớm dễ dẫn đến liền xương trong tư thế lệch vẹo.

Sụn khớp

Tổ chức sụn bọc ở đầu xương không có mạch máu nuôi dưỡng và sống nhờ sự thẩm thấu chất hoạt dịch khớp. Sụn khớp ở đầu xương là tổ chức chuyên biệt khá cao có nhiêm vụ bảo vệ tổ chức xương xốp ở vùng khớp và là hàng rào ngăn cản không cho nhiễm trùng lan vào xương. Sụn khớp là khi không bị tổn thương thì có tác dụng chống nhiễm khuẩn rất cao, nhưng khi có tổn thương ở khớp làm thay đổi thành phần dịch khớp (ví dụ khi có tràn dịch, tràn máu khớp) thì sụn khớp không được nuôi dưỡng đầy đủ dẫn đến bị thoái hóa.

Khi sụn khớp khi đã bị tổn thương thì không thể hồi phục như cũ, nơi bị tổn thương được hàn gắn bằng tổ chức xơ sợi và đó là một trong những nguyên nhân gây nên dính khớp sợi (ankylose fibreuse)

Tổn thương sụn khớp dù chỉ là một vết nứt ở mặt sụn khớp cũng đủ để mở đường cho nhiểm trùng lan vào tổ chức xương dưới sụn. Các trường hợp mất nhiều, mất rộng lớp sụn bọc này có thể gây dính khớp thể xương (ankylose oseuse)